"Verbod op hoofddoek geen te vergezochte eis"

"Het grote verschil tussen de landen boven en die onder de Middellandse Zee doet zich voor - als ik het een beetje laconiek mag zeggen - in de slaapkamer", zegt Zemni. "Daarover bestaan grote meningsverschillen: alles wat de omgang tussen man en vrouw reguleert, voor, tijdens en na het huwelijk. Op dat vlak heeft het Westen na een eeuwenlange strijd een aantal rechten verworven die wij heel belangrijk vinden. Daar zit een diepe onenigheid met andere culturen, waaronder de islam, dat klopt. Niet zozeer omdat die andere culturen erop achteruitgaan, maar omdat de westerse cultuur de voorbije veertig jaar zo ongelofelijk snel is veranderd op het gebied van vrouwenrechten en later ook de emancipatie van holebi's."

Begrijpt u dat sommige mensen bang zijn dat de klok wordt teruggedraaid?

ZEMNI: Dat begrijp ik, maar het debat wordt niet altijd eerlijk gevoerd. Is iedereen de discussies over abortus en euthanasie vergeten? Vandaag zijn er nog altijd katholieken die vinden dat abortus ontoelaatbaar is. Ze aanvaarden dat de wet bestaat, maar ze zullen hun kinderen opvoeden met het idee dat abortus niet kan. Dat moet toch kunnen, niet? Dat is waar we naartoe moeten: een gelovige mag zich verzetten tegen euthanasie, zolang hij zich maar neerlegt bij het feit dat euthanasie wettelijk toegelaten is.

Maar wat we niet kunnen aanvaarden, is een vader die zijn dochter onderdrukt, door haar te verbieden om abortus te laten uitvoeren, of te verplichten om een hoofddoek te dragen.

ZEMNI: Die druk zal zeker bestaan. Ook als het gaat over de keuze van een huwelijkspartner, bijvoorbeeld. Maar dat geldt niet alleen voor moslims. Alle kinderen staan onder druk van hun ouders, van de samenleving. Het is toch niet zo dat alle niet-moslims als vrije elektrodes ronddwarrelen door de maatschappij zonder dat zij door iemand worden beïnvloed? Dit gezegd zijnde, klopt het dat er in veel migrantenfamilies nog heel klassieke rolpatronen bestaan. Maar ook die evolueren wel degelijk. Die meisjes met een hoofddoek die protesteerden aan het Atheneum van Antwerpen, dat zijn geen exponenten van een Marokkaanse cultuur uit de jaren vijftig, nee, dat zijn exponenten van de Belgische maatschappij anno 2009.

Dragen ze die hoofddoek uit vrije wil?

ZEMNI: Sommigen onder hen dragen die hoofddoek zelfs tégen de wil van hun ouders in. Veel ouders beseffen dat een hoofddoek de kansen van hun dochter verkleint, maar ze durven er niet tegen in te gaan omdat het over een religieuze praktijk gaat. Die meisjes spelen een maatschappelijke rol die hun moeders nooit gespeeld zouden hebben. Ze vechten voor hun emancipatie zoals andere groepen dat historisch gezien ook altijd hebben gedaan: niet individu per individu, maar collectief. In je eentje kun je namelijk geen rechten afdwingen. En ja, ze doen dat met een hoofddoek, ze onderhandelen met de normen van onze samenleving. Is dat een probleem? Ik denk van niet. Ik denk dat dat allemaal deel uitmaakt van de maatschappelijke veranderingen die wij vandaag beleven.

Hoezo?

ZEMNI: Wat dat hoofddoekendebat aantoont, is dat het Belgische model niet meer functioneert. Het Schoolpact is een van de belangrijke politieke compromissen waarop het moderne België is gebouwd. Dat wordt nu ter discussie gesteld. Want als we de hoofddoek verbieden, zullen we dan ineens ook maar het godsdienstonderwijs afschaffen? Moet het gemeenschapsonderwijs het actieve pluralisme maar laten vallen en inruilen voor een vrijzinnig onderwijsproject? Ik kan best leven met een verbod op het dragen van een hoofddoek binnen de schoolmuren, hoor. Ik vind dat geen te vergezochte eis. En ik heb het gevoel dat er in de moslimgemeenschap op den duur ook wel een meerderheid voor te vinden zal zijn. Maar laten we dan alle consequenties onder ogen zien. Is het niet vreemd dat in een land dat zich op de borst klopt omdat het zo seculier is, bijna zeventig procent van de kinderen naar een katholieke school gaat? Dat zegt iets over de aard van het Vlaamse debat. Vlaanderen is Frankrijk niet.

Dit is geen lekenstaat, zoals Bart De Wever beweert.

ZEMNI: Zeker niet op z'n Frans. En over De Wever gesproken: ook hij stelt het huidige Belgische model ter discussie, vanuit zijn Vlaams-nationalistische invalshoek. Ook hij zegt dat de historisch gegroeide compromissen niet meer werken. Welnu, dat vinden de moslims ook. Ook zij willen sleutelen aan de organisatie van deze samenleving. Ook zij zullen dingen eisen, die ze niet allemaal zullen kunnen krijgen. Maar dat is normaal, dat doen de vakbonden ook. En uiteindelijk zullen we een compromis moeten vinden. De islam vormt een uitdaging voor Europa, omdat hij ons ertoe verplicht onze democratie verder uit te diepen.

Joël De Ceulaer