Het heeft wat voeten in de aarde gehad, maar de kogel lijkt nu definitief door de kerk: Dick Advocaat (61) wordt vanaf december de nieuwe Belgische bondscoach. Wat voor een man schuilt er achter het gezicht dat, behalve tijdens wedstrijden, vaak uit steen gehouwen lijkt?
...

Het heeft wat voeten in de aarde gehad, maar de kogel lijkt nu definitief door de kerk: Dick Advocaat (61) wordt vanaf december de nieuwe Belgische bondscoach. Wat voor een man schuilt er achter het gezicht dat, behalve tijdens wedstrijden, vaak uit steen gehouwen lijkt? Je zou het op het eerste gezicht niet zeggen, maar Dick Advocaat is een gevoelige natuur. In de tijd dat hij als jeugdvoetballertje bij ADO Den Haag speelde, liet hij net voor een wedstrijd eens melden dat hij ziek was. Hij wilde er zich namelijk van vergewissen hoe belangrijk hij was voor het team. Stiekem luisterde hij naar de reacties van de andere jongetjes. "Dick is ziek? O, dan verliezen we zeker." Vervolgens stapte hij triomfantelijk de kleedkamer in. De spelertjes juichten en scandeerden zijn naam. "Dickie, Dickie." Daar genoot hij van. Toen hij als tiener zijn 58-jarige vader Jan verloor, leed hij daar erg onder. Zijn respect voor de man was zodanig groot dat hij jarenlang niet in diens stoel durfde te gaan zitten. Tegelijkertijd zag hij de dood van zijn vader als een signaal dat hij zichzelf moest bewijzen. Dick werd een vechter. Hij had niet het voetbaltalent van zijn oudste broer Jaap, maar hij compenseerde dat met verbetenheid. Hij schopte het tot de eerste ploeg van ADO Den Haag, maar het duurde wel even voor hij zijn toenmalige coach Ernst Happel kon overtuigen. De nukkige Oostenrijker sprak eens drie weken geen woord met Advocaat, toen die zich als ongeduldige bankzitter had laten ontvallen dat hij in de basis thuishoorde. Nadien groeide geblokte Dick uit tot een nijvere middenvelder, die liep tot er geen milliliter lucht meer in zijn longen zat. Dick Advocaat heeft zijn privéleven altijd angstvallig van de buitenwereld afgeschermd. Ook mensen uit zijn naaste omgeving ervaren hem op dat vlak als gesloten. Zo weet zijn jeugdvriend Harry Vos haast niets over de dochter van Advocaat, die nu begin dertig is. Feit is wel dat Advocaat zeer gehecht is aan zijn familie en dat zijn dochter en vrouw alles voor hem betekenen. Toen die laatste tijdens het EK 2004 in Portugal thuis bedreigingen ontving en onder politiebewaking geplaatst moest worden, reageerde Advocaat, toen Nederlands bondscoach, erg aangedaan op een persconferentie. In zijn ogen blonken de tranen toen hij het aanwezige journaille toebeet: "Ik ben teleurgesteld. Bij voetbal hoort kritiek, maar jullie zijn te ver gegaan. Het is doorgeslagen. Jullie beseffen niet welke consequenties dit kan hebben." De kritiek was inderdaad van een onmenselijke hardheid na de beruchte wissel van aanvaller Arjen Robben door verdedigende middenvelder Paul Bosvelt tijdens de EK-poulewedstrijd Nederland - Tsjechië. Op het moment van de wissel stond Oranje 2-1 voor, maar uiteindelijk ging het nog met 2-3 de boot in. Na de wedstrijd haalde de pers de bondscoach snoeihard onderuit. Gesuggereerd werd zelfs om hem "te laten stenigen, omdat ophanging te snel gaat." Verbitterde Nederlanders begonnen op het internet geld in te zamelen voor een vliegticket voor Advocaat met bestemming België, het land van de domme Belgen waar in Hollandermoppen vaak mee gelachen wordt. Behalve ten opzichte van de pers, die hij door de jaren heen steeds voorzichtiger is gaan behandelen, en wijlen zijn moeder, aan wie hij haast niet durfde te vertellen dat hij coach was geworden van Glasgow Rangers omdat hij haar dan geen drie keer per week meer kon komen bezoeken, neemt Dick Advocaat geen blad voor de mond. Hij zegt instinctief wat hij denkt, eerlijkheid is heilig voor hem. Dat hebben ze ook gemerkt bij Berchem Sport, toen Advocaat daar in 1982 als 34-jarige speler op retour neerstreek. Al vanaf dag één liet hij zich gelden in de kleedkamer. Dat schoot bij nogal wat spelers, vooral de Antwerpse, in het verkeerde keelgat. Toen Berchem Sport in zijn eerste competitiewedstrijd met 5-1 de boot inging tegen La Louvière, stoof Advocaat meteen naar trainer Raoul Peeters, op dat moment ongeveer even oud als de door de wol geverfde Nederlander. Hij legde hem haarfijn uit wat er precies fout liep. Peeters was onder de indruk van Advocaats betoog en bombardeerde hem tot aanvoerder ten koste van Johnny Velkeneers. Dat zorgde voor nog meer verdeeldheid in de ploeg en na zes wedstrijden vond Advocaat de situatie onhoudbaar en verkaste hij naar Utrecht. Advocaat gaat door voor een oprechte en integere man, en hij wil ook zo behandeld worden. Als hij ergens een gloeiende hekel aan heeft, is het wel onterechte kritiek. Dat ondervond Ruud Gullit. Die nam als speler de tactische keuzes van Advocaat op de korrel tijdens een oefenwedstrijd tegen Italië in 1992. Vooraf had Advocaat naar eigen zeggen echter duidelijk met het team afgesproken dat hij zou experimenteren tijdens de wedstrijd. Hij pikte de reactie van Gullit niet. Prompt nam hij hem de aanvoerdersband af. "Als ik dat niet had gedaan, had ik geen gezag meer gehad." Het kwam nooit meer goed tussen Advocaat en Gullit, die daarna een selectie voor het WK 1994 in de Verenigde Staten weigerde. Zijn voetbalcarrière heeft Dick Advocaat al in heel wat landen gebracht: de Verenigde Staten, België, Schotland, Duitsland, de Verenigde Arabische Emiraten, Zuid-Korea en Rusland. Op basis daarvan zou je hem dus een wereldburger kunnen noemen, maar vaak blijkt dat hij in de landen waar hij verbleef, zelden zijn deur uitging. Van zijn periode als trainer bij Mönchengladbach is geweten dat hij er in een soort bejaardentehuis woonde, waar de gemiddelde leeftijd 79 was. Hij vond het heerlijk. "Als ik om acht uur 's morgens vertrek, slapen ze nog en als ik om zes uur 's avonds terugkom, liggen ze alweer in bed." Sommigen omschrijven hem als een kluizenaar, een eenzaat. Hij ziet zichzelf als "een aardige, maar geen gezellige man". Drinken of roken doet hij niet, aan decompressie heeft hij schijnbaar geen behoefte. Altijd en overal is hij, op het maniakale af, met voetbal bezig. "Als ik naar de wc ga, neem ik een blocnote mee." Over het trainerschap zei hij ooit: "Het is een eenzaam beroep. Dat zal elke topcoach bevestigen. Je energie en je afleiding haal je uit het werken met mensen. En je voldoening uit resultaten. Daarbuiten is er weinig. Het is ontzettend vermoeiend, want je bent constant aan het malen." Interesse voor andere culturen heeft hij niet. Gaat het bijvoorbeeld over voedsel, dan zweert hij bij de Hollandse keuken. Als bondscoach in Zuid-Korea had hij het dan ook erg moeilijk met de lokale eetgewoontes, en stak hij dat niet onder stoelen of banken. "Als het geen Hollands voedsel is, ben ik niet zo geïnteresseerd." Advocaat heeft in Nederland de naam een behoudende resultaatscoach te zijn en wordt daarom soms "de meest Belgische der Nederlandse trainers" genoemd. Zelf is hij het daar helemaal niet mee eens. Vast staat dat hij altijd vertrekt van een goede organisatie. Discipline en beroepsernst zijn daarbij zijn stokpaardjes. Zo kan hij het absoluut niet hebben dat een shirt niet in het broekje zit of dat er een gsm afgaat in de kleedkamer. Iedereen is voor hem ook gelijk voor de wet. Vedette of waterdrager, het maakt hem niet uit: als een speler de regels overtreedt, is hij genadeloos. Het resultaat is voor Advocaat heilig: hij wint liever na een slechte wedstrijd dan dat hij verliest na een goede wedstrijd. Hoewel hij in Nederland veel kritiek over zich heen kreeg als bondscoach, boekte hij inderdaad geen onaardige resultaten met het nationale elftal: een kwartfinale op het WK 1994 in de Verenigde Staten (3-2-verlies tegen de latere wereldkampioen Brazilië) en een halve finale op het EK 2004 in Portugal (2-1-verlies tegen Portugal). In zijn laatste campagne met Nederland kreeg hij vooral het verwijt dat hij te vaak experimenteerde met opstellingen en tactieken, en dan tijdens de wedstrijd moest bijsturen. Daartegenover stond dat hij de rangen wist te sluiten en op de steun kon rekenen van het merendeel van de spelers. Dat klinkt allemaal wel erg bekend in de oren. De parallel met de vorige bondscoach geldt ook wat zijn visie op de pers betreft. Daarover zei hij in 2003 al: "Ik geloof nog steeds in een goed verhaal, gebaseerd op feiten en kennis. Tegenwoordig zie ik vooral verzonnen verhalen." En nog: "Als je mij een stomme vraag stelt, kan je een stom antwoord verwachten. Misschien kan ik dat beter met wat tact oplossen, maar dat zit niet in me." Sdoor steve van herpe