Op de persvoorstelling in Zeist was het effect van de komst van Willem van Hanegem al zichtbaar. Op het moment dat Dick Advocaat sprak, luisterde de zaal. Maar nadat Van Hanegem het woord nam, hing iedereen aan zijn lippen en kwamen de fotografen in beweging. Oranje heeft een nieuwe technische staf, maar het is de assistent en niet de bondscoach die in het brandpunt van de belangstelling staat.
...

Op de persvoorstelling in Zeist was het effect van de komst van Willem van Hanegem al zichtbaar. Op het moment dat Dick Advocaat sprak, luisterde de zaal. Maar nadat Van Hanegem het woord nam, hing iedereen aan zijn lippen en kwamen de fotografen in beweging. Oranje heeft een nieuwe technische staf, maar het is de assistent en niet de bondscoach die in het brandpunt van de belangstelling staat. Tot 1 juli is hij freelancer, daarna een jaar parttimer en vanaf de zomer 2003 fulltimer. De Nederlandse voetbalbond KNVB was bereid tot elke constructie om Dick Advocaat (54), nog steeds in dienst van Glasgow Rangers, als nieuwe bondscoach te kunnen inlijven. Maar is de man die in 1994 het Nederlands elftal naar de kwartfinales op het WK leidde wel geschikt om Oranje zijn glans terug te geven ? Aan ervaring ontbreekt het Advocaat zeker niet. Tussen 1966 en '84 speelde hij 513 profwedstrijden en maakte daarin 35 doelpunten. Hij kwam uit voor ADO, FC Den Haag, Roda JC, FC VVV, Chicago Sting, Berchem Sport, Sparta en FC Utrecht. De voetballer Advocaat was altijd : afgezakte kousen, korte mouwen en voorop in de strijd. De middenvelder aan wie alle spelers van de tegenpartij zo'n hekel hadden. "Het gaat erom dat je als speler altijd laat zien dat je er bent. Niet door schoppen of slaan, maar door agressief te dekken. Een tegenstander mag nooit de illusie hebben dat hij de bal kan aannemen, hij moet juist een beetje angst hebben. Intimidatie is onderdeel van de sport. Ik was een intimiderende speler." Van 1984 tot medio '87 was hij in dienst van de KNVB als assistent van de bondscoaches Rinus Michels en Leo Beenhakker. Van 1987 tot en met '89 werkte Advocaat als hoofdtrainer van Haarlem, daarna voerde zijn loopbaan hem naar SVV (waarmee hij in 1990 kampioen van de eerste divisie werd) en het daaruit voortvloeiende SVV/Dordrecht '90. In 1992 trad hij weer toe tot de trainersstaf van het Nederlandse elftal om Rinus Michels te assisteren tijdens het EK in Zweden. Na dat toernooi kreeg Advocaat de eindverantwoordelijkheid en leidde hij Oranje naar het WK van 1994 in de Verenigde Staten. Volgens afspraak zou Johan Cruijff de eindronde voor zijn rekening nemen, maar nadat de KNVB en Cruijff niet tot een akkoord kwamen, vroeg de bond Advocaat alsnog voor Amerika. Daar verloor Oranje in de kwartfinale van Brazilië (2-3). In december 1994 verbrak Advocaat zijn contract met de KNVB om bij PSV te gaan werken. "Ik kan deze ommezwaai moeilijk motiveren, het is vooral een gevoelskwestie", liet hij weten. "Het lijkt me fijn om weer dagelijks met spelers te werken." Dick Advocaat bleef tot de zomer van 1998 in Eindhoven, voor hij naar Schotland vertrok om hoofdtrainer te worden van Glasgow Rangers.Het handelsmerk van Advocaat is zijn beroepsernst. Organisatie en discipline waren de stokpaardjes van Michels, ze werden het leidmotief van Advocaat. Maar die oordelen doen de tacticus in hem tekort. Advocaat is immers ook de man die voor het eerst succes boekte in Nederland met een viermansdefensie op lijn. Met zijn PSV-systeem van vier verdedigers, twee centrale middenvelders, twee flankspelers en twee spitsen legde hij de basis voor het Oranje van 1998 van zijn opvolger Guus Hiddink. Frank Rijkaard borduurde erop voort. Tijdens zijn carrière gaf Advocaat blijk van een enorm aanpassingsvermogen op tactisch gebied. Bij Rangers begon hij met 4-4-2, maar door de omstandigheden paste hij zich aan. "Met 4-4-2 kwam ik op het middenveld in de problemen omdat de tegenstander altijd met één spits en vijf middenvelders speelde. Dan kan ik twee dingen doen : een spits of een verdediger eraf halen. Ik koos voor het laatste, daarom spelen we nu een soort 3-4-3, het oude spel van Ajax en Barcelona." Voor de trainer ligt de essentie van het vak in het op elkaar afstemmen van kwaliteiten. "In een elftal telt maar één ding : de balans tussen verdedigende en aanvallende spelers. Die verhouding moet kloppen." Idealisme is niet aan hem besteed. "Resultaat is bepalend voor een trainer. Ik win liever na een slechte wedstrijd dan dat ik verlies na een heel goede wedstrijd. Als voetballer ging ik ook altijd het veld in om te winnen, toch niet voor een gelijkspel ?" Dick Advocaat is op het trainingsveld dezelfde fanatieke persoonlijkheid als de voetballer en de emotionele coach tijdens wedstrijden. Hij eist honderd procent, zowel van zijn spelers als van zichzelf. " Louis van Gaal en ik zijn andere trainers dan Johan Cruijff en Willem van Hanegem. Die trainen niet, maar kijken. Ik bereid mijn trainingen heel goed voor. Cruijff en Van Hanegem zijn mythes. Ik denk dat Van Gaal en ik er méér voor hebben moeten doen dan zij." Advocaat klopt zichzelf niet op de borst, maar hij heeft als trainer een behoorlijke erelijst opgebouwd. Met PSV won hij in 1996 de Amstel Cup, in 1997 de landstitel, en in beide jaren de Johan Cruijff Schaal. Zijn eerste twee seizoenen met Rangers leverden evenzoveel Schotse titels op.Maar Dick Advocaat is geen garantie voor succes. Tijdens zijn laatste PSV-seizoen (1997/98) kon hij Jaap Stam, Stan Valckx, Arthur Numan, Philip Cocu, Boudewijn Zenden, Wim Jonk en Luc Nilis, die met hun hoofd al bij buitenlandse topclubs zaten, niet meer motiveren tot een laatste kunstje. Bij Rangers is het laatste anderhalf jaar een repeterend verhaal van blessures en tegenvallende prestaties. Verder heeft Advocaat het nadeel dat zijn missers in de pers vaak breder worden uitgemeten dan zijn successen. Hij mist het krediet dat bijvoorbeeld zijn nieuwe assistent Van Hanegem wél heeft. Een enquête van SBS6 was enkele weken geleden nog vernietigend voor Dick Advocaat. Een grote meerderheid protesteerde tegen zijn aanstaande benoeming. Bovendien merkte Marco Van Basten geërgerd op dat het onbegrijpelijk vond dat Louis Van Gaal een stem had in zijn eigen opvolging. Dat verwijt is terecht. Toch kan Advocaat het niet helpen dat Van Gaal zijn naam heeft genoemd. Hij heeft namelijk wél het onverzettelijke karakter, de noodzakelijke ervaring en de gelouterde visie die van hem een geschikte bondscoach maken. Of dat ook voldoende is om Oranje zijn glans terug te geven, valt onmogelijk te beantwoorden. Tenminste, nu nog niet. "Als we winnen en ons plaatsen voor het EK in Portugal, dan heb ik het goed gedaan", merkte Advocaat drie weken geleden na zijn aanstelling op. "En als we het niet redden, dan staat iedereen klaar om me af te maken. Zo simpel werkt het." In tegenstelling tot Dick Advocaat en de meeste internationals heeft Willem van Hanegem de volkse charme die zij ontberen. De Kromme is de man zonder parfum met een hoge aaibaarheidsfactor. Zijn humeur was uitstekend tijdens de perspresentatie. Zijn droge antwoorden staken schril af bij het serieuze betoog van KNVB-man Henk Kesler en de statige presentatie van Dick Advocaat. Op het moment dat Willem van Hanegem het woord nam stonden de partijen niet langer tegenover elkaar, maar ontstond er meteen een sfeer van ouwe-jongens-krentenbrood. Dat was een verademing na twee jaar van geslepen messen en permanente verontwaardiging onder Louis van Gaal. Alleen omdat Van Hanegem gewoon zichzelf was. "Een eer ? Hou op. Het lijkt me gewoon leuk om met zulke gasten te werken." En : "Of ik blij ben ? Nee, ik heb er vreselijk de pest in." En over Dick Advocaat : "Dick heeft me meteen gevraagd of we weer gaan tennissen. Dat deden we ooit ook in de Verenigde Staten en daar had ik veel plezier in. Waarom ? Nou, ik vond het wel een mooi gezicht op die tennisbaan met die korte beentjes van hem."Doorslaggevend om voor Oranje te kiezen bleef voor Willem van Hanegem de samenwerking met Dick Advocaat. En Advocaat had zijn lot verbonden aan dat van Van Hanegem. Eind jaren zeventig hadden beiden elkaar als speler van het Amerikaanse Chicago Stings als ploeggenoot. Advocaat : "Ik wilde het alleen doen met Willem. Ik moest iemand naast me hebben die loyaal is, verstand van voetbal heeft en zelf in de top gespeeld heeft."Omgekeerd was dat ook zo. Alleen bij Advocaat had Van Hanegem het gevoel te kunnen werken zoals hij wilde. "Het is wel een mooie driftkikker. Met Canal+ analyseerde ik vorig seizoen nog wedstrijden van Glasgow Rangers. Na afloop van zo'n wedstrijd werd Dick geïnterviewd en zei hij plotseling : "Maar met de analyse van Willem van Hanegem in de rust ben ik het helemaal niet eens. Die Willem denkt dat we tegen Urk voetballen." Wat bleek nou ? In de rust liep hij dan eerst naar de trainerskamer om te horen wat ik op de televisie te zegggen had. Daarna ging hij pas naar de kleedkamer." De aanpak van Van Gaal sloeg niet aan bij Oranje, maar de spelers die denken dat de volgende bondscoach een bezigheidstherapeut is, komen bedrogen uit. Daar zijn hij en zijn assistent het nu al roerend over eens. Advocaat is juist de man die altijd scherp is op het naleven van de afspraken. Zowel binnen als buiten de lijnen. Van Hanegem kon zich daar wel in vinden. Al heeft Van Hanegem de naam het niet zo nauw te nemen met de discipline. "Dat schrijven jullie altijd. Spelers krijgen van mij veel vrijheid in de manier van spelen, want van daaruit kun je wat creëren. Maar in het doen en laten laat ik ze zeker niet vrij. Met een pet op aan tafel, komen eten wanneer het ze uitkomt of telefoons of drank op de bus, is er niet bij. Voetballen en zeker voetballen voor Oranje gaat maar om één ding : presteren !" Het voetbal van Oranje zal onder Van Hanegem hoe dan ook van zijn mysterie worden ontdaan. Marc Overmars lost Boudewijn Zenden af als rechterspits, Zenden verhuist op zijn beurt naar de andere flank en de rechtsback Michael Reiziger zal als het aan hem ligt niet meer komen te dwalen aan de linkerkant. "Als de geschikte mensen voorhanden zijn, vind ik het niet meer dan normaal dat een linkspoot op links speelt en een rechtspoot op rechts", herleidt de 52-voudige international het spel weer tot de eenvoud. "Het is ook duidelijk dat ik een voorstander ben van het 4-3-3-systeem. Als je een aardige spits in je ploeg hebt is het alleen maar lekker als je voorzetten van buitenspelers van de achterlijn krijgt." Hiermee geeft hij maar even een sneer aan Louis van Gaal, die spelers op oneigenlijke posities liet opereren en in sommige wedstrijden opdracht gaf de ballen vanaf de zijkant al in een vroeg stadium in het strafschopgebied te gooien. "Ik was lang niet altijd ondersteboven van het spel van het Nederlands elftal", bekent Van Hanegem. "Ik vind dat je altijd moet spelen om te winnen, maar dat ontbrak er weleens aan. Dan kreeg je na afloop statistieken onder ogen dat we zoveel keer richting goal hadden geschoten en 67 procent balbezit hadden. Ja. Maar waar dan ? Hoe speel je dan ? Je moet zorgen dat je het spel verlegt naar de helft van de tegenstander. Dan kan er pas iets gebeuren. En Advocaat denkt er ook zo over, hoor. Er wordt altijd maar beweerd dat hij met één of anderhalve spits speelt, maar kijk de boeken er maar op na. Als het kan gaat ook Advocaat uit van een concept met drie aanvallers."door Taco Van den Velde en Peter Wekking