Een beetje voetbalkenner verbindt moeiteloos de datum 15 december 1995 met de naam Jean-Marc Bosman. Voor de niet-kenners: Bosman is de ex-voetballer die sinds die dag, twintig jaar geleden ondertussen, door het leven gaat als een arrest (zie kaderstuk). 15 december is ook de dag waarop in 1965 de FIFPro het levenslicht zag. Het is een dubbele verjaardag dus die volgende week wordt gevierd in het nabij Amsterdam gelegen Hoofddorp, waar de internationale spelersvakbond zijn hoofdkwartier heeft en Jean-Marc Bosman onlangs zowat de halve wereld te woord stond tijdens een meerdaagse interviewmarathon. The Guardian en Le Monde zijn al langs geweest, na ons wacht een telefonisch interview met Zweden en wanneer we samen met FIFPro-topman Theo van Seggelen naar buiten wandelen - wij naar het treinstation, Van Seggelen naar de bus die hem nog naar overleg met de Europese Commissie in Brussel voert - staat de camera van Al Jazeera al op Bosman gericht.
...

Een beetje voetbalkenner verbindt moeiteloos de datum 15 december 1995 met de naam Jean-Marc Bosman. Voor de niet-kenners: Bosman is de ex-voetballer die sinds die dag, twintig jaar geleden ondertussen, door het leven gaat als een arrest (zie kaderstuk). 15 december is ook de dag waarop in 1965 de FIFPro het levenslicht zag. Het is een dubbele verjaardag dus die volgende week wordt gevierd in het nabij Amsterdam gelegen Hoofddorp, waar de internationale spelersvakbond zijn hoofdkwartier heeft en Jean-Marc Bosman onlangs zowat de halve wereld te woord stond tijdens een meerdaagse interviewmarathon. The Guardian en Le Monde zijn al langs geweest, na ons wacht een telefonisch interview met Zweden en wanneer we samen met FIFPro-topman Theo van Seggelen naar buiten wandelen - wij naar het treinstation, Van Seggelen naar de bus die hem nog naar overleg met de Europese Commissie in Brussel voert - staat de camera van Al Jazeera al op Bosman gericht. En of het hem bevalt. De inmiddels 51-jarige Belg oogt opgelucht dat de plooien met de FIFPro zijn gladgestreken. Een knipperlichtrelatie was het, die kort na het arrest al een forse dip kende. De FIFPro regelde een benefietmatch in Málaga, Bosman koos voor een partnership met de concurrerende vakbond AIFP. Het door Canal+ gesteunde benefietduel in Villeneuve d'Ascq draaide uit op een financieel debacle. 'De FIFPro was razend. Begrijpelijk: zij hadden me jarenlang gesteund en nu had ik hen verraden. Het idee kwam van Jean-Louis Dupont, een van mijn advocaten. Je denkt dat zo iemand het beste met je voorheeft. Dus luister je. Ik kon ook niet anders: na vijf jaar procederen was ik uitgeput en stond ik alleen. Ik besefte niet dat hij voor eigen profijt ging.' Een nieuw dieptepunt volgde toen de FIFPro in 2008 de 6+5-regel steunde. Een door de FIFA bedachte ingreep die het aantal buitenlanders opnieuw beperkte en dus volgens Bosman zijn arrest uitholde. Vol onbegrip was hij dat de spelersvakbond zoete broodjes bakte met de vijand. Het raakte bijgelegd. 'Sinds twee en een half jaar heb ik weer contact met Theo van Seggelen en Philippe Piat(de Franse voorzitter van de FIFPro, nvdr). Iedereen beseft nu dat twee advocaten van het arrest hebben geprofiteerd ten koste van de man over wie het allemaal ging, en dat het arrest ook de FIFPro groot heeft gemaakt. Ze laten me niet vallen. Ik word hier behandeld als een gerespecteerde man en zou heel graag voor de FIFPro werken. Een paar dagen per week op hun kantoor in Frankrijk, bijvoorbeeld, en verder rondreizen als hun ambassadeur. Het zou de start zijn van een nieuw leven. Ik vraag niets liever, ik ben gemotiveerd.' Hoe zelfverzekerd hij ook probeert te lijken, Bosman moet toegeven dat niets al concreet is. Zelf heeft hij ook iets goed te maken. Zijn vorige publieke optreden met de FIFPro, toen die in 2010 met hem als eregast haar verhuizing vierde, was een gênante vertoning. 'Ik was dronken. Hoe wil je dan dat mensen vertrouwen in je stellen? Ik was niet geloofwaardig meer. Nu weer wel. Het vooruitzicht van die 20e verjaardag heeft geholpen om weer tot elkaar te komen. Die verjaardag is een uitgelezen kans die ik moet grijpen. Hoewel, eigenlijk niet echt een kans: het is een uitstaande schuld. Ik verdíén dit.' Het is een ongemakkelijk aanvoelende uitspraak, die de dramatiek van Bosmans leven goed samenvat. Een leven getekend door een vijf jaar durende rechtsgang, die hem zijn voetbalcarrière kostte en naar de fles deed grijpen. Zijn huwelijk liep spaak, een latere relatie ook. Omdat hij het verleden niet kon loslaten en niet bij machte bleek de blik weer op de toekomst te richten. Een verbitterde, gekwetste man: dat was hij geworden. Niet in staat zijn leven zelf weer in handen te nemen. 'De geestelijke vermoeidheid was te groot. Mensen geven zich er geen rekenschap van wat die vijf jaar bij mij hebben aangericht.' Jarenlang slaagde hij erin de schijn op te houden. Begin 2009 biechtte hij zijn drankprobleem op in een interview. Keerpunt was het moment waarop zijn vriendin hem in 2007 twee dagen na Kerstmis thuis aantrof na een val, meer dood dan levend. Vandaag zegt hij het probleem onder controle te hebben, met behulp van medicatie. 'Ik heb moeilijke jaren gekend, dat moet ik niet ontkennen', zegt hij openhartig, terwijl hij met een nauwelijks waarneembaar bevende hand over zijn kin wrijft. 'Het gaat goed met mijn gezondheid. Ik drink niet meer zoals vroeger toen ik de hele dag door dronk. Vanmiddag heb ik bij mijn eten een glas gedronken en vanavond volgen er misschien nog twee of drie glazen. Soms las ik pauzes in en drink ik een maand lang niets. Alleen water. Dan ben je geen alcoholicus, al ben ik het wel geweest: dat geef ik toe. Maar ik kan stoppen. Ooit zelfs eens twee jaar en zeven maanden. Geen druppel aangeraakt toen. Een kwestie van karakter, misschien.' Naast zijn drankverslaving kwamen de financiële problemen. Jarenlang leefde hij van donaties, onder meer van de FIFPro, en de schadevergoeding die de FIFA hem drie jaar na zijn proces overmaakte. Hij bouwde er twee huizen mee, als een soort van levensverzekering, en kocht een Porsche. Niet slim misschien, want het voedde de achterklap. Maar, zo vond hij, hij had het verdiend. Tot de fiscus achter hem aan bleek te zitten. Jarenlang had hij brieven ongeopend gelaten, aanmaningen naast zich neergelegd, beneveld als hij was. Bovendien hadden zijn advocaten hem jaren voordien gerustgesteld dat zijn eenmalige inkomsten niet belastbaar waren. Ten onrechte, zo bleek. Noodgedwongen verkocht hij één huis en de Porsche. Hij voelde zich gepluimd. 'Mijn advocaten zijn rijk geworden van het arrest. Zij waren blij, al maakten ze wel ruzie met elkaar. Maar ik stond alleen: ik was hun slachtoffer.' Hij brak met hen. Eerst met Dupont, later ook met Luc Misson (bij wie Dupont ten tijde van het arrest stage liep). Dat laatste mede door een andere rechtszaak waarin hij verwikkeld raakte na een klacht van zijn vriendin. Hij zou haar en haar toen 15-jarige dochter in 2011 - pour la petitie histoire: op de verjaardag van zijn arrest - in een dronkenmansdriftbui hebben geslagen. Iets wat hij ontkent en afdoet als een ordinaire woordenwisseling. Misson trad op voor zijn vriendin. 'Ik had niet de indruk dat hij nog achter mij stond', zegt Bosman met gevoel voor understatement. 'Toen mijn toenmalige schoonvader me nog 30.000 euro moest, had hij nog voor me gepleit. Ik won en kreeg het geld, maar moest er hem wel 6000 euro van betalen als ereloon. Na alles wat hij al door mij had verdiend! Ik vond dat hoogst onaangenaam.' Het juridische gevecht met zijn (ondertussen ex-)vriendin hield hem in 2012 en 2013 met de regelmaat van een klok in het nieuws. Zijn privéleven lag op straat en fraai was het niet. 'België haat mij. De minste misstap werd tegen mij gebruikt. Wreed, hoor. Die twee jaar waren zwaar. Erg zwaar. Ik was bang zelfs, want ik was toch geen gewelddadig persoon? De media hebben een verkeerd beeld van mij opgehangen.' Hij ging verplicht naar een psychiater en werd veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf. Een werkstraf bij de brandweer van Borgworm deed hem kortstondig opleven. Als gemeentearbeider in Awans, waar hij woont, liep het minder goed af. Een mysterieuze val en een plots opstekende bronchitis leidden tot snel ontslag. Tot overmaat van ramp verloor hij zijn werkloosheidsuitkering. 'Ik heb geen diploma. Het arrest deed mijn reputatie ook geen goed. Dat maakte de zoektocht naar werk toen al moeilijk. Vandaag zijn er al helemaal weinig jobs in Wallonië. Vooral voor jongeren en mensen zonder een diploma. Ik ontving 573 euro per maand van het OCMW, maar kreeg te horen dat ik niet hard genoeg naar werk zocht. Awans telt 9000 inwoners, onder wie 49 vluchtelingen, en ik ben de enige van wie de OCWM-steun wordt afgepakt: is dat normaal? Hoe kan ik zonder inkomen mijn twee kinderen opvoeden? Ik wil rustig kunnen leven.' Zijn ex kreeg het hoederecht over hun twee jongens, vier en zeven ondertussen. Het contact met haar over de wissel verloopt moeilijk. 'Als ze bij mij zijn, zijn ze gelukkig. Dan is het van papa hier en papa daar.' Zijn dochter uit zijn gestrande huwelijk is zesentwintig al. Veel steun krijgt hij van zijn twee oudere zussen, Marcelle en Danielle. Hun band is hecht. 'Mijn vader is veertien jaar dood. Alzheimer. Vreselijke tijd. We hebben samen voor hem gezorgd. Nu ben ik vaak samen met mijn moeder. Ze is 85 en doet nog altijd zelf haar boodschappen. Maar ze is niet graag alleen. Ofwel verblijf ik bij haar, ofwel komt ze enkele dagen naar mij. Ik kook graag. Dus dat doe ik dan, terwijl zij naar haar feuilletons kijkt op tv.' Zoveel steun hij kreeg van zijn familie, zo erg voelt hij zich in de steek gelaten door de voetbalwereld. Er bestaat een foto uit 1997 van enkele Nederlandse internationals voor zijn in aanbouw zijnde huis. Ze hebben twee cadeautjes meegebracht: een witte bal en een gesigneerd oranje shirt. Huidig Ajaxcoach Frank de Boer heeft zijn arm op de schouder van Bosman gelegd. De andere spelers zijn Ronald de Boer, Edwin van der Sar, Giovanni van Bronckhorst en Arthur Numan. Bosman kijkt verrast en blij tegelijk. Het Nederlandse bezoek heeft ook een wedstrijdpremie op zijn rekening overgeschreven, een eenzaam gebaar van solidariteit. Andere initiatieven uit het voetbal waren zeldzaam of bleven steken in goede bedoelingen. Vorig jaar nog. In de zomer van 2014 leek hij eindelijk uitzicht te hebben op een job, in de sportkledingzaak van spelersmakelaar Paul Stefani. Zijn loon zou van de FIFPro komen. 'Hij behandelde me als een hond. En hij moest me niet eens betalen. Na een week ben ik ermee gestopt.' Stefani regelde ook eens plaatsen voor AC Milan tegen Arsenal en liet Bosman door Mark van Bommel rondleiden op Milanello. 'Hij schepte voortdurend op. Zei dat ik niets had gedaan in mijn leven. Ik vroeg hem om zijn mond te houden, want dat hij sinds 1995 alleen maar zijn zakken had gevuld dankzij het arrest dat naar mij is genoemd. Dat niemand me zegt dat ik niets heb gedaan.' Zijn hang naar erkenning lijkt onstilbaar. 'Ik zeg niet dat de pers in België in de zak zit van de clubs, maar ze durft zich niet uit te spreken. Men heeft mij in België altijd voorgesteld als iemand die het arrest toch niet begreep. Ik kreeg zelfs de vraag of ik niet beter mijn naam veranderde. Waar halen ze het toch? Het arrest blijft het arrest-Bosman. Mijn arrest. Over twintig jaar zullen mijn kinderen nog altijd trots kunnen zijn. Op zijn minst heb ik in mijn leven iets positiefs gedaan. Maar in deze wereld gaan de gekken naar de hemel en belanden de braven in de hel.' Wat onthoudt hij van de voorbije twintig jaar? 'Dat het erg moeilijk opboksen is tegen de macht. Of het nu de politiek is of de FIFA. Daar kan je niet in je eentje tegen op. En toch is het arrest-Bosman het arrest van de eeuw geworden. Het heeft me niet rijk gemaakt, maar op menselijk vlak heeft het me veel geleerd. Dus, ben ik een gelukkig man? Ja, want ik heb goed gedaan voor de mensen.' Het enige wat hij zegt 'enorm' te betreuren, is dat hij zich voor zijn benefietmatch uit 1998 liet ompraten door zijn advocaat. Van de 300.000 euro die hij kort voor de uitspraak van het Europees Hof in Luxemburg van de FIFPro kreeg, was al 30 procent naar zijn beide raadslieden gegaan. 'Tien jaar later moest ik er nog eens 33 procent belastingen op betalen. Ik had me nooit als een gek in de alcohol mogen storten, maar het was allemaal te veel voor één man.' 'Kijk,' besluit hij, 'als je zoals ik een oorlog hebt gevoerd en tot het bittere einde bent gegaan, dan is er een wonde geslagen. Beetje bij beetje sluit de wonde zich, maar het litteken blijft. Het is zoals iemand die de oorlog heeft meegemaakt en die oorlog nooit zal vergeten. Mijn moeder praat nog altijd over de Tweede Wereldoorlog. Ze heeft in de kampen gezeten. Er mag geen documentaire op tv zijn of ze zal kijken, hoeveel pijn het haar ook doet. Het is sterker dan haarzelf. Met mij is het precies zo. Ik ben een syndicalist: ik blijf vechten tegen het systeem.' DOOR JAN HAUSPIE - FOTO'S BELGAIMAGE'Mijn advocaten zijn rijk geworden van het arrest. Maar ik stond alleen: ik was hun slachtoffer.' JEAN-MARC BOSMAN 'Over twintig jaar zullen mijn kinderen nog altijd trots kunnen zijn. Op zijn minst heb ik in mijn leven iets positiefs gedaan.' JEAN-MARC BOSMAN 'Als je zoals ik een oorlog hebt gevoerd en tot het bittere einde bent gegaan, dan is er een wonde geslagen.' JEAN-MARC BOSMAN