Als ze het koud kregen, moesten ze een kampvuur maken, spelers met dorst liepen naar het meertje verderop en wie honger kreeg, kon het water op om een vis te vangen. Er was geen elektriciteit, geen toilet, geen bed, niets van moderne communicatie. De spelers van Huddersfield Town hadden elkaar en meer niet. De eerste vier dagen van het seizoen brachten ze door op een piepklein onbewoond eiland voor de kust van Zweden. De ballen bleven achter in het materiaalhok. Pas na een week gingen de voetbalschoenen voor het eerst aan. Het klinkt onorthodox en dat was deze survivaltocht ook.
...

Als ze het koud kregen, moesten ze een kampvuur maken, spelers met dorst liepen naar het meertje verderop en wie honger kreeg, kon het water op om een vis te vangen. Er was geen elektriciteit, geen toilet, geen bed, niets van moderne communicatie. De spelers van Huddersfield Town hadden elkaar en meer niet. De eerste vier dagen van het seizoen brachten ze door op een piepklein onbewoond eiland voor de kust van Zweden. De ballen bleven achter in het materiaalhok. Pas na een week gingen de voetbalschoenen voor het eerst aan. Het klinkt onorthodox en dat was deze survivaltocht ook. Toch weet David Wagner zeker dat het heeft bijgedragen aan de revival van de club die hij bijna een jaar geleden aan de onderkant van het Championship aantrof. Hij zag zich afgelopen zomer geconfronteerd met dertien nieuwelingen uit allerlei verschillende landen en vroeg zich af hoe hij al die nationaliteiten zo snel mogelijk aan elkaar kon laten wennen. 'Als je vier dagen non-stop met elkaar bent, uren achter elkaar in een tweemanskano dobbert en in een klein tentje slaapt, moet je wel met elkaar praten', vertelde de 44-jarige Duitser afgelopen maand in gesprek met The Guardian. 'Ik ben ervan overtuigd: hoe beter je je ploeggenoot kent buiten het veld, hoe meer je bereid bent voor hem te werken in ongemakkelijke situaties.' De energie rond Huddersfield Town is er momenteel eentje van opwinding en verwachting. Op de eerste thuiswedstrijd van het seizoen kwamen bijna 20.000 toeschouwers af. Het was het hoogste toeschouwersaantal op de eerste speeldag in bijna vijftig jaar. Het fatalisme is verdwenen, Huddersfield lééft. In bredere zin kun je spreken over een Kloppeffect. Dat allemaal mede dankzij een enthousiaste Duitser met bril die vaak lacht, opgeleid is als bioloog, sportwetenschappen studeerde, bij Mainz voetbalde en de gave van het woord bezit. David Wagner dus. De raakvlakken met Jürgen Klopp zijn talrijk. Ze voetbalden samen en de afgelopen jaren coachte Wagner de U19 van Dortmund nadat hij op aandringen van Klopp zijn trainerspapieren had gehaald. Feit blijft dat Huddersfield Town zijn lot in handen legde van een coach die in 2007 afstudeerde en tot vorig jaar enkel ervaring had als jeugdcoach. Het verhaal van Wagner en Huddersfield Town staat niet op zichzelf, integendeel. Het Duitse trainersgilde heeft een ongekende facelift ondergaan. Een gevolg van een cocktail aan stappen die jaren geleden zijn genomen. Lef, vernieuwing, modernisering en ruimte voor andersdenkenden. In het Duitse voetbal is een golf op gang gekomen die nauwelijks af te stoppen is. VfB Stuttgart stelde onlangs een 35-jarige trainer aan. De vorig seizoen naar de tweede Bundesliga gedegradeerde vereniging sluit daarmee aan bij een trend. Hannes Wolf moet de club, een instituut, naar het hoogste niveau leiden. De dertiger werkte de voorbije zeven jaar in de academie van Borussia Dortmund en is een vondst van, daar is-ie opnieuw, Jürgen Klopp. De manager van Liverpool was Wolf tegen het lijf gelopen op een voetbalgala en zag een trainerstalent in hem. Een verleden als profvoetballer of hoofdtrainer heeft Stuttgarts nieuwe coach niet. Een blik op de trainersposities bij alle Bundesligaclubs levert een vreemd beeld op: drie van de vier Duitse Champions Leaguedeelnemers hebben een oefenmeester op de bank zitten die nooit op profniveau heeft gevoetbald. Thomas Tuchel (Borussia Dortmund) en Roger Schmidt (Bayer Leverkusen) bleven als amateurs steken in de derde liga en André Schubert (Borussia Mönchengladbach) besloot op zijn achttiende trainer te worden. Toch zijn zij geen uitzonderingen. In de Bundesliga zijn twaalf Duitse trainers actief. Acht van hen speelden nooit een Bundesligaduel, zes van hen waren zelfs nooit prof. Reken je Martin Schmidt van FSV Mainz 05 mee, een Zwitser, dan kom je uit op zeven niet-voetballers op een totaal van achttien. Elf van de achttien Bundesligatrainers speelden nooit een interland. Van de twaalf Duitse coaches hebben er slechts twee een verleden als international. Dirk Schuster (Augsburg) en Norbert Meier (Darmstadt) speelden samen 23 interlands. Een profiel van de moderne Duitse trainer luidt anno nu als volgt: jong, ambitieus, welbespraakt, energiek en bereid af te stappen van de aloude voetbaldogma's. Overal wordt een vraagteken achter geplaatst. Met hulp van wiskunde, psychologie en allerlei andere takken van wetenschap. De bal is rond, dat nog wel, maar voor het overige zijn veel vastgeroeste ideeën brutaal overboord gegooid. Hoezo een vast systeem? Hoezo scouts? Hoezo ervaring? Naar voren is het concept. Zo snel, zo slim en zo efficiënt mogelijk. Als iets van een rode draad valt te destilleren dan is het hun verleden als opleider dat de jongste trainersgeneratie in de Bundesliga bindt. Een tendens die pakweg zes jaar geleden is ingezet en toen nog als revolutionair werd gezien. Christian Streich, Markus Gisdol, Thomas Tuchel, later Martin Schmidt en meer recent André Schubert, Julian Nagelsmann en Markus Kauczinksi. Het zijn allemaal doorgeschoven jeugdtrainers. Mannen die veelal een kans kregen toen hun club met een grotere naam in de dug-out op een ramp afstevende of gewoon omdat iedereen binnen de club overtuigd was van het aanwezige trainerstalent. De tijd dat types als Hans Meyer of Felix Magath automatisch in beeld kwamen bij een ontslag is definitief voorbij. Het gaat de clubs nu om intelligentie, interesse en innovatie, om concepten, competenties en communicatie. Er wordt gevist uit een nieuwe poel: leergierige denkers die openstaan voor vernieuwing en in de meeste gevallen universitair zijn geschoold. Jürgen Klopp en Joachim Löw vormen van die lichting het uithangbord. In hun kielzog is een heel leger aan ambitieuze en interessante coaches opgestaan. Thomas Tuchel voorop. Hij heeft Borussia Dortmund nieuw leven ingeblazen. Misschien kun je wel stellen: hij heeft het hogesnelheidsvoetbal van Klopp van nieuwe elementen voorzien en nóg sneller gemaakt. Naar Dortmund kijken is happen naar adem. Vormgegeven door een man die zelf acht duels speelde in de tweede Bundesliga. Dat de clubs openstaan voor verandering is niet toevallig. Het EK van 2004 en het WK van 2006 op eigen bodem hebben als katalysator gediend van processen die begin 2000 na een rampzalig EK in gang zijn gezet. Vanaf de eeuwwisseling zijn miljoenen gespendeerd aan opleidingscentra in heel Duitsland. Op bijna vierhonderd locaties krijgen regionale talenten wekelijks les van een gediplomeerde trainer van de Duitse voetbalbond. Daarbij wordt gewerkt met sportpsychologen, artsen, fysiotherapeuten, neurowetenschappers. De Bundesligaclubs en tweededivisionisten zijn daarin, verplicht, meegegaan. Een deel van de winst van het WK 2006 is aan de clubs gedoneerd met de bedoeling dat zij het geld zouden aanwenden om de opleidingen te moderniseren. Zo legde de Duitse voetbalbond op dat elke club minstens twee fulltimejeugdtrainers met het hoogste trainersdiploma binnen de academie had rondlopen. Het leidde niet alleen tot een bijna onuitputtelijke stroom aan talentvolle voetballers en een WK-titel, maar heeft daarnaast gezorgd voor een frisse, professionelere kijk op trainers en training geven. Met als bijvangst een stoet aan geschoolde opleiders die hogerop willen. André Schubert (45) heeft volop geprofiteerd van de koerswijziging die pakweg vijftien jaar geleden is ingezet. De huidige oefenmeester van Borussia Mönchengladbach werd in 2002 coördinator van de voetbalbond in de deelstaat Hessen en heeft zich als amateurvoetballer/-trainer opgewerkt tot boegbeeld van een Champions Leaguedeelnemer. 'Vooral als trainer van de U15 bij de bond heb ik waanzinnig veel opgestoken', biechtte Schubert op in gesprek met het voetbalblad 11 Freunde. 'Voorheen pinde ik me vast op systemen. Intussen gaat het me veel meer om basisprincipes: hoe speel ik? Hoe bouw ik op? Welke speler passt de bal wanneer naar wie? Wie loopt zich waarheen vrij? In welk systeem dat gebeurt, vind ik niet meer zo belangrijk.' Schubert begon zijn Bundesliga-avontuur vorig seizoen met een record. Hij won als nobody zijn eerste zes competitieduels en was afgelopen seizoen de enige trainer van wie Pep Guardiola niet won. Dat leidde tot een compliment van de Catalaan, die het dapper vond dat Gladbach maar bleef aanvallen en precies die paar zwakke plekken blootlegde die zijn elftal had. Al is niet iedereen overtuigd. Laptop-Trainer is het woord dat Mehmet Scholl eens gebruikte toen hem naar zijn mening werd gevraagd over al die coaches die zelf nooit in een kolkend stadion hebben gestaan. Een label dat sindsdien telkens terugkeert als zo'n laptoptrainer wordt geïnterviewd. De definitieve doorbraak van de computer en de analyse kwam na het Duitse echec tijdens het EK van 2004. Jürgen Klinsmann haalde destijds met Urs Siegenthaler een werknemer binnen die moest gaan nadenken over het spel in bredere zin. Onder Joachim Löw is die denktank uitgebreid naar drie personen. Ideeën opdoen, oplossingen bedenken, beelden bekijken. Continu zijn ze onderweg om bij de nieuwste ontwikkelingen op de voorste rij te zitten. In Duitsland wordt sinds kort zelfs voetbaltactiek onderwezen. Letterlijk. Aan de Sporthochschule van Keulen is vorig jaar de tweejarige masterstudie Spielanalyse gestart. Veel Bundesligaclubs zijn daar direct op ingesprongen. Bayer Leverkusen stuurde zelfs drie werknemers terug naar school. Het kijken naar het spel heeft zich ontwikkeld en is niet meer te vergelijken met pakweg twintig jaar geleden toen Ralf Rangnick het stempel van professor kreeg opgeplakt nadat hij in een uitzending van de ZDF-Sportstudio had uitgeweid over de destijds in Duitsland revolutionaire Viererkette, een verdediging van vier man op lijn zonder libero daarachter. Christian Heidel trok al heel vroeg zijn eigen plan. Hij is het stille genie achter de doorbraak van onder anderen Jürgen Klopp, Thomas Tuchel en Martin Schmidt. Bijna 25 jaar lang was hij technisch directeur bij Mainz 05. Eind jaren negentig plaatste hij al vraagtekens bij de wetmatigheden in het voetbal. Hij besloot zijn eigen koers te varen. Na weer een teleurstellende periode met een ervaren trainer polste hij Klopp, toen nog speler van Mainz. Hij was de meest intelligente speler in de selectie, impulsief en gezegend met retorische kwaliteiten. Van de ene op de andere dag werd de verdediger trainer. Ervaring, zo ondervond Heidel, is iets wat in de voetballerij veel te belangrijk is gemaakt. Sinds kort werkt Heidel bij Schalke 04. In Gelsenkirchen stelde hij Markus Weinzierl aan. Een jonge coach die precies past in het profiel van de moderne Bundesligatrainer. Het begint met trainen. Bewuster trainen, gerichter trainen, behalve passes, schoten en fitheid ook de hersenen. Tuchel laat spelers van Dortmund op hele gladde, extreem grote of juist hele kleine velden oefenen. Een voorbeeld daarvan is een wedstrijdje van elf tegen elf in het zestienmetergebied. Hij maakt trainen zo complex dat een wedstrijd als een bevrijding voelt. Hij zet de hoeken af zodat spelers ondanks de drukte gedwongen worden door het midden te spelen. Bij weer een ander onderdeel laat hij spelers de bal eerst met de knie controleren voordat ze mogen passen. Of hij laat verdedigers met tennisballen in de hand in de mandekking staan met als doel dat zij niet meer aan shirts trekken. De vijfseconderegel is in Dortmund omgebogen tot de achtseconderegel. Wanneer de bal veroverd is, moet binnen acht seconden op doel worden geschoten. 'In het begin vroegen we ons wel af wat dit allemaal met voetbal te maken had', heeft Dortmundverdediger Neven Subotic hierover gezegd. 'Maar al snel bleek dat het effect had. Sommige oefeningen duurden wel tweeënhalf uur. Maar omdat ze altijd veranderen voelt dat niet zo.' Bij Mainz 05 voerde Tuchel een boodschappendienst in. Drie personen zijn verantwoordelijk voor het eten en drinken voor bij het ontbijt en de lunch. Martin Schmidt heeft daaraan als opvolger weinig veranderd, bekende hij een tijdje geleden in gesprek met 11 Freunde. 'Vorige week was ik toevallig aan de beurt met twee spelers. We gaan naar de supermarkt, controleren of er nog genoeg in de koelkast zit, 's avonds hebben we via Whatsapp contact. Denk je aan de kaas, aan de melk? Dat soort dingen. Dan ben je niet alleen trainer, maar ook inkooppartner. Het samen eten kun je benutten om de mentaliteit van het team te ontwikkelen en op de ego's in te werken. De ene speler zegt dan tegen de andere: hei, waarom pak jij twee steaks? Je maatje ligt nu op de massagetafel en wil straks ook eten. Zo werkt het op het veld ook als iemand schreeuwt dat je de bal moet afspelen en niet alleen aan jezelf moet denken.' DOOR SÜLEYMAN ÖZTÜRK - FOTO'S BELGAIMAGEIn de Bundesliga zijn twaalf Duitse trainers actief. Acht van hen speelden nooit een Bundesligaduel, zes van hen waren zelfs nooit prof. Een profiel van de moderne Duitse trainer: jong, ambitieus, welbespraakt, energiek en bereid af te stappen van de voetbaldogma's. In het kielzog van Klopp en Löw is in Duitsland een heel leger aan interessante coaches opgestaan.