Neen, een tweede comeback is uitgesloten. Michael Phelps (32) kan het niet genoeg benadrukken. Na de Olympische Spelen in Rio de Janeiro stond de teller op 23 gouden plakken en 28 medailles - geen enkele atleet die ooit beter deed - het leven na het zwempensioen kon beginnen. En toch: waar The Baltimore Bullet ook zijn opwachting maakt, wordt hij telkens met dezelfde vraag overvallen. Of hij toch geen zin heeft om...

'Het is hard om te moeten zeggen dat ik nooit meer op een podium zal staan met een medaille rond de nek, luisterend naar The Star-Spangled Banner, want ik houd van mijn land. Maar wat ik nú doe - levens proberen te redden - is veel belangrijker dan voor de vijfde keer naar de Spelen gaan en nog wat medailles winnen', zei Phelps onlangs.

Hij stond aan de rand van een zwembad, in de buurt van Chicago, waar tientallen kinderen en hun ouders aan zijn lippen hingen tijdens een van de vele meetings van Pool Safely, een organisatie die zich inzet om het aantal verdrinkingsdoden in de Verenigde Staten - jaarlijks meer dan 3600 - drastisch te reduceren. 'Als je hoort dat verdrinking de op één na grootste doodsoorzaak is bij kinderen jonger dan 14 jaar, dan is het onmogelijk om níéts te doen.'

Zijn eerste zoontje Boomer Robert, vertelde hij, was amper een jaar toen hij zijn eerste lesjes watergewenning kreeg. Net zoals hij en zijn twee zussen die van zijn moeder, Debbie, hadden gekregen. Maar, besefte Phelps: in kansarme gezinnen zijn zwemlessen voor kinderen niet de eerste prioriteit. Sinds hij in 2010 het uithangbord van de campagne werd, leerden meer dan 16.000 kinderen zwemmen via de Michael Phelps Foundation - opgericht met de bonus van 1 miljoen dollar die hij na de Spelen in Peking van Speedo kreeg - en daalde het aantal verdrinkingsdoden bij kinderen jonger dan vijf jaar met 17 procent. 'Maar het zijn er nog altijd 350 per jaar. Elk sterfgeval is er een te veel.'

Als ik ook maar een beetje kan helpen om iemands leven te redden, dan is me dat meer waard dan gelijk welke medaille.' Michael Phelps

Doffe ellende

Boomer had hem opnieuw van een nachtje slaap beroofd en hij was moe, klonk het, maar hij maakte een zelfzekere indruk tijdens de clinic in Chicago. Hij dook in het zwembad, dolde met jonge Special Olympians en bleef lachen, zag ook zijn moeder. 'Het is onvoorstelbaar om te zien met welke gedrevenheid Michael zich voor bepaalde organisaties of zaken inzet. Die kant van zijn persoonlijkheid heeft hij zelf ook moeten ontdekken.'

Ook journalisten die hem jarenlang hadden gevolgd, hadden beetje bij beetje een andere man leren kennen. Niet meer verlegen en zwijgzaam, maar zelfverzekerd en bij momenten meeslepend, wanneer hij in grote zalen over zijn depressies en zelfmoordneigingen sprak. Zoals in herfst van vorig jaar, tijdens een medische conferentie in Chicago. 'In 2004, na mijn tweede Spelen, werd ik voor het eerst door een gevoel van enorme neerslachtigheid overvallen.'

Hij had in Athene, amper 19 jaar jong, zes keer goud en twee keer brons gewonnen, maar 'zag geen doel meer'. Enkele maanden erna, in november, werd hij betrapt toen hij dronken achter het stuur zat. Vier jaar later, na zijn acht gouden plakken in Peking, ging een foto de wereld rond van de zwemmer die tijdens een feestje op de universiteit van South Carolina aan een marihuanapijp lurkte. 'Alcohol en drugs waren mijn manier om aan de werkelijkheid, wat die ook mocht zijn, te ontsnappen. Ik probeerde weg te lopen, zonder dat ik wist wáár ik van wegliep.'

In september 2012, toen hij met nog eens vier gouden en twee zilveren medailles in Londen afscheid van de sport had genomen, zakte hij nog dieper weg. 'Ik wilde niets meer met zwemmen te maken hebben. Meer nog: ik wilde niet meer leven. Ik heb me vijf dagen opgesloten in de slaapkamer, kreeg geen hap door de keel, kon amper de slaap vatten. En steeds weer flitsten dezelfde gedachten door mijn hoofd: zou het niet voor iedereen beter zijn als ik dood was?'

Strijd met de demonen

Hij kroop langzaam uit de put en kondigde in april 2014 zijn comeback aan, tot hij vijf maanden erna wegens overdreven snelheid van de weg werd geplukt en voor de tweede keer in zijn leven positief blies. 'Het absolute dieptepunt.' Hij belde met Ray Lewis, ex- linebacker van de Baltimore Ravens en een van zijn beste vrienden, die hem de ogen opende. 'Ik zei hem dat alles een reden heeft, ook wat nu gebeurd was, maar het was tijd om wakker te worden.' Vijf dagen erna vloog Phelps met Nicole Johnson, zijn vriendin, en zijn zuster Hilary naar Arizona en liet zich opnemen in The Meadows, waar de grootste sterren - Paul Gascoigne en Ron Wood (drank), Drew Barrymore en Whitney Houston (drugs) - de strijd met hun demonen aanbonden.

Michael Phelps voelt zich naar eigen zeggen gezonder dan toen hij nog zwom., belgaimage
Michael Phelps voelt zich naar eigen zeggen gezonder dan toen hij nog zwom. © belgaimage

Hij zou er 45 dagen verblijven en krabbelde, na lange therapeutische sessies, beetje bij beetje recht. Elke morgen om zes uur in het krachthonk, gevolgd door honderden baantjes in het kleine zwembadje. Een ander mens, zag ook Bob Bowman, zijn coach. 'Ervoor belde hij me nooit. Echt nooit. Ik was bijzonder sceptisch om hem te bezoeken, maar ik kon mijn ogen niet geloven. Toen ik vertrok, dacht ik bij mezelf: Hij zou echt nog kunnen terugkeren en in Rio op de startblokken staan.'

De rest is geschiedenis. Met nóg maar eens vijf gouden medailles en zilver wordt ook Rio, zijn vierde opeenvolgende Spelen, een succes. Hij neemt voorgoed afscheid. Herboren en vastbesloten om zijn ervaringen - zeker zijn donkerste momenten - te delen. Want, besluit hij zijn pleidooi in Chicago: 'Mijn boodschap is dat het oké is om niet oké te zijn. Ik heb te lang gewacht om hulp te zoeken, omdat ik dat een teken van zwakte vond.'

En hij vervolgde: 'Na enkele weken therapie zei ik tegen mezelf: 'Waarom heb ik dit niet tien jaar eerder gedaan?' Door open te staan voor hulp, heb ik mijn leven gered. En hoe meer ik erover praatte, hoe gelukkiger ik werd. Ik krijg reacties van kinderen en volwassenen die zeggen dat ze in therapie zijn gegaan omdat ik in het openbaar over mijn problemen heb verteld. Als ik ook maar een beetje kan helpen om iemands leven te redden, dan is me dat meer waard dan gelijk welke medaille', vertelde Phelps, die sinds dit jaar samenwerkt met Talkspace, die onlinetherapie en begeleiding aan minderbedeelden aanbiedt.

Overleven

Net voor de Spelen in Rio trouwde Phelps in het geheim met zijn jeugdliefde Nicole Johnson, een ex-Miss California (2010) met wie hij twee kinderen heeft, Boomer Robert (2 jaar) en Beckett Richard (6 maanden). Het koppel verhuisde naar een riante villa in Paradise Valley, op amper 20 minuutjes rijden van de campus van Arizona State University, waar Phelps als assistent van de headcoach, zijn ex-trainer Bob Bowman, geregeld de trainingen van de zwemploeg leidt. Hij voelt zich, naar eigen zeggen, gezonder dan ooit: 85 kilogram - minder dan in Rio - voor 1m93. 'Ik vóél me ook gelukkiger als ik fit ben. Ik moet elke dag in het krachthonk zitten. Of op de fiets.'

Genieten van het leven, als hij niet ergens onderweg is. Naar de National Children's Mental Health Awareness Day, waar ook Allison Schmitt - acht olympische medailles - over haar depressies getuigde. Het was Phelps die, gebogen over een burrito, voor het eerst merkte dat ook zij met zichzelf worstelde. 'Voor mij is Schmitty een zuster. Ze heeft lange tijd bij ons gewoond.'

Ook Grant Hackett, de olympisch kampioen op de 1500 meter, gaf in Paradise Valley een nieuwe richting aan zijn leven. 'Door de hulp van Michael zit ik hier nog', vertelde de Australiër vorig jaar aan The New York Times. Nadat hij vorig jaar door de politie was gearresteerd wegens ordeverstoring in het huis van zijn ouders en zelfs even als vermist was opgegeven, belde hij naar Phelps. Of hij naar de States mocht komen om hulp te zoeken. Phelps zelf bracht hem met de auto naar een kliniek in Malibu, Californië, een rit van meer dan 600 kilometer. Tussen therapieën in, was hij welkom in Phelps' villa. 'Ik heb er zo lang gewoond, dat mijn post op de duur zelfs naar Arizona werd gestuurd. In ons leven als topsporter draaide alles rond winnen. Toen praatten we over iets veel belangrijker: overleven.'

Met Tiger Woods, die in mei vorig jaar wegens rijden onder invloed van medicijnen werd gearresteerd, hing Phelps úren aan de telefoon, maar ver van de schijnwerpers maakte zijn ontmoeting met een elfjarig jongetje een diepe indruk op de recordkampioen. 'Een zwemmertje dat vertelde over zijn angsten en zijn zelfmoordneigingen. Toen ik zei wat ik in 2014 had beleefd, hoe diep ik toen heb gezeten, zei hij: 'Ik heb meer gemeen met Michael Phelps dan ik ooit durfde te denken.' Dat vond ik zó mooi.'

Neen, een tweede comeback is uitgesloten. Michael Phelps (32) kan het niet genoeg benadrukken. Na de Olympische Spelen in Rio de Janeiro stond de teller op 23 gouden plakken en 28 medailles - geen enkele atleet die ooit beter deed - het leven na het zwempensioen kon beginnen. En toch: waar The Baltimore Bullet ook zijn opwachting maakt, wordt hij telkens met dezelfde vraag overvallen. Of hij toch geen zin heeft om... 'Het is hard om te moeten zeggen dat ik nooit meer op een podium zal staan met een medaille rond de nek, luisterend naar The Star-Spangled Banner, want ik houd van mijn land. Maar wat ik nú doe - levens proberen te redden - is veel belangrijker dan voor de vijfde keer naar de Spelen gaan en nog wat medailles winnen', zei Phelps onlangs. Hij stond aan de rand van een zwembad, in de buurt van Chicago, waar tientallen kinderen en hun ouders aan zijn lippen hingen tijdens een van de vele meetings van Pool Safely, een organisatie die zich inzet om het aantal verdrinkingsdoden in de Verenigde Staten - jaarlijks meer dan 3600 - drastisch te reduceren. 'Als je hoort dat verdrinking de op één na grootste doodsoorzaak is bij kinderen jonger dan 14 jaar, dan is het onmogelijk om níéts te doen.' Zijn eerste zoontje Boomer Robert, vertelde hij, was amper een jaar toen hij zijn eerste lesjes watergewenning kreeg. Net zoals hij en zijn twee zussen die van zijn moeder, Debbie, hadden gekregen. Maar, besefte Phelps: in kansarme gezinnen zijn zwemlessen voor kinderen niet de eerste prioriteit. Sinds hij in 2010 het uithangbord van de campagne werd, leerden meer dan 16.000 kinderen zwemmen via de Michael Phelps Foundation - opgericht met de bonus van 1 miljoen dollar die hij na de Spelen in Peking van Speedo kreeg - en daalde het aantal verdrinkingsdoden bij kinderen jonger dan vijf jaar met 17 procent. 'Maar het zijn er nog altijd 350 per jaar. Elk sterfgeval is er een te veel.' Boomer had hem opnieuw van een nachtje slaap beroofd en hij was moe, klonk het, maar hij maakte een zelfzekere indruk tijdens de clinic in Chicago. Hij dook in het zwembad, dolde met jonge Special Olympians en bleef lachen, zag ook zijn moeder. 'Het is onvoorstelbaar om te zien met welke gedrevenheid Michael zich voor bepaalde organisaties of zaken inzet. Die kant van zijn persoonlijkheid heeft hij zelf ook moeten ontdekken.' Ook journalisten die hem jarenlang hadden gevolgd, hadden beetje bij beetje een andere man leren kennen. Niet meer verlegen en zwijgzaam, maar zelfverzekerd en bij momenten meeslepend, wanneer hij in grote zalen over zijn depressies en zelfmoordneigingen sprak. Zoals in herfst van vorig jaar, tijdens een medische conferentie in Chicago. 'In 2004, na mijn tweede Spelen, werd ik voor het eerst door een gevoel van enorme neerslachtigheid overvallen.' Hij had in Athene, amper 19 jaar jong, zes keer goud en twee keer brons gewonnen, maar 'zag geen doel meer'. Enkele maanden erna, in november, werd hij betrapt toen hij dronken achter het stuur zat. Vier jaar later, na zijn acht gouden plakken in Peking, ging een foto de wereld rond van de zwemmer die tijdens een feestje op de universiteit van South Carolina aan een marihuanapijp lurkte. 'Alcohol en drugs waren mijn manier om aan de werkelijkheid, wat die ook mocht zijn, te ontsnappen. Ik probeerde weg te lopen, zonder dat ik wist wáár ik van wegliep.' In september 2012, toen hij met nog eens vier gouden en twee zilveren medailles in Londen afscheid van de sport had genomen, zakte hij nog dieper weg. 'Ik wilde niets meer met zwemmen te maken hebben. Meer nog: ik wilde niet meer leven. Ik heb me vijf dagen opgesloten in de slaapkamer, kreeg geen hap door de keel, kon amper de slaap vatten. En steeds weer flitsten dezelfde gedachten door mijn hoofd: zou het niet voor iedereen beter zijn als ik dood was?' Hij kroop langzaam uit de put en kondigde in april 2014 zijn comeback aan, tot hij vijf maanden erna wegens overdreven snelheid van de weg werd geplukt en voor de tweede keer in zijn leven positief blies. 'Het absolute dieptepunt.' Hij belde met Ray Lewis, ex- linebacker van de Baltimore Ravens en een van zijn beste vrienden, die hem de ogen opende. 'Ik zei hem dat alles een reden heeft, ook wat nu gebeurd was, maar het was tijd om wakker te worden.' Vijf dagen erna vloog Phelps met Nicole Johnson, zijn vriendin, en zijn zuster Hilary naar Arizona en liet zich opnemen in The Meadows, waar de grootste sterren - Paul Gascoigne en Ron Wood (drank), Drew Barrymore en Whitney Houston (drugs) - de strijd met hun demonen aanbonden. Hij zou er 45 dagen verblijven en krabbelde, na lange therapeutische sessies, beetje bij beetje recht. Elke morgen om zes uur in het krachthonk, gevolgd door honderden baantjes in het kleine zwembadje. Een ander mens, zag ook Bob Bowman, zijn coach. 'Ervoor belde hij me nooit. Echt nooit. Ik was bijzonder sceptisch om hem te bezoeken, maar ik kon mijn ogen niet geloven. Toen ik vertrok, dacht ik bij mezelf: Hij zou echt nog kunnen terugkeren en in Rio op de startblokken staan.' De rest is geschiedenis. Met nóg maar eens vijf gouden medailles en zilver wordt ook Rio, zijn vierde opeenvolgende Spelen, een succes. Hij neemt voorgoed afscheid. Herboren en vastbesloten om zijn ervaringen - zeker zijn donkerste momenten - te delen. Want, besluit hij zijn pleidooi in Chicago: 'Mijn boodschap is dat het oké is om niet oké te zijn. Ik heb te lang gewacht om hulp te zoeken, omdat ik dat een teken van zwakte vond.' En hij vervolgde: 'Na enkele weken therapie zei ik tegen mezelf: 'Waarom heb ik dit niet tien jaar eerder gedaan?' Door open te staan voor hulp, heb ik mijn leven gered. En hoe meer ik erover praatte, hoe gelukkiger ik werd. Ik krijg reacties van kinderen en volwassenen die zeggen dat ze in therapie zijn gegaan omdat ik in het openbaar over mijn problemen heb verteld. Als ik ook maar een beetje kan helpen om iemands leven te redden, dan is me dat meer waard dan gelijk welke medaille', vertelde Phelps, die sinds dit jaar samenwerkt met Talkspace, die onlinetherapie en begeleiding aan minderbedeelden aanbiedt. Net voor de Spelen in Rio trouwde Phelps in het geheim met zijn jeugdliefde Nicole Johnson, een ex-Miss California (2010) met wie hij twee kinderen heeft, Boomer Robert (2 jaar) en Beckett Richard (6 maanden). Het koppel verhuisde naar een riante villa in Paradise Valley, op amper 20 minuutjes rijden van de campus van Arizona State University, waar Phelps als assistent van de headcoach, zijn ex-trainer Bob Bowman, geregeld de trainingen van de zwemploeg leidt. Hij voelt zich, naar eigen zeggen, gezonder dan ooit: 85 kilogram - minder dan in Rio - voor 1m93. 'Ik vóél me ook gelukkiger als ik fit ben. Ik moet elke dag in het krachthonk zitten. Of op de fiets.' Genieten van het leven, als hij niet ergens onderweg is. Naar de National Children's Mental Health Awareness Day, waar ook Allison Schmitt - acht olympische medailles - over haar depressies getuigde. Het was Phelps die, gebogen over een burrito, voor het eerst merkte dat ook zij met zichzelf worstelde. 'Voor mij is Schmitty een zuster. Ze heeft lange tijd bij ons gewoond.' Ook Grant Hackett, de olympisch kampioen op de 1500 meter, gaf in Paradise Valley een nieuwe richting aan zijn leven. 'Door de hulp van Michael zit ik hier nog', vertelde de Australiër vorig jaar aan The New York Times. Nadat hij vorig jaar door de politie was gearresteerd wegens ordeverstoring in het huis van zijn ouders en zelfs even als vermist was opgegeven, belde hij naar Phelps. Of hij naar de States mocht komen om hulp te zoeken. Phelps zelf bracht hem met de auto naar een kliniek in Malibu, Californië, een rit van meer dan 600 kilometer. Tussen therapieën in, was hij welkom in Phelps' villa. 'Ik heb er zo lang gewoond, dat mijn post op de duur zelfs naar Arizona werd gestuurd. In ons leven als topsporter draaide alles rond winnen. Toen praatten we over iets veel belangrijker: overleven.' Met Tiger Woods, die in mei vorig jaar wegens rijden onder invloed van medicijnen werd gearresteerd, hing Phelps úren aan de telefoon, maar ver van de schijnwerpers maakte zijn ontmoeting met een elfjarig jongetje een diepe indruk op de recordkampioen. 'Een zwemmertje dat vertelde over zijn angsten en zijn zelfmoordneigingen. Toen ik zei wat ik in 2014 had beleefd, hoe diep ik toen heb gezeten, zei hij: 'Ik heb meer gemeen met Michael Phelps dan ik ooit durfde te denken.' Dat vond ik zó mooi.'