Mei 1998, het eerste grote interview met Xavier Malisse, op dat moment amper zeventien jaar, in Gazet van Antwerpen. De geboren Kuurnenaar heeft de voorbije negen maanden getraind in de Nick Bollettieri Tennis Academy, een tennisfabriek in Bradenton, Florida. Het weer was schitterend, het trainingsregime spartaans, het gezelschap exquis: Tommy Haas, Mark Philippoussis, Anna Kournikova, Iva Majoli, Marcelo Rios.
...

Mei 1998, het eerste grote interview met Xavier Malisse, op dat moment amper zeventien jaar, in Gazet van Antwerpen. De geboren Kuurnenaar heeft de voorbije negen maanden getraind in de Nick Bollettieri Tennis Academy, een tennisfabriek in Bradenton, Florida. Het weer was schitterend, het trainingsregime spartaans, het gezelschap exquis: Tommy Haas, Mark Philippoussis, Anna Kournikova, Iva Majoli, Marcelo Rios. Een quote springt eruit: "Ik ben goed bevriend met Majoli. We beschikken over een gemeenschappelijke wagen, een witte Honda. Als zij er niet is, rij ik ermee. Soms neem ik haar mee uiteten. Maar ik heb haar nog niet durven zeggen dat ik eigenlijk geen rijbewijs heb." Malisse, de speelse rebel. Drie maanden ervoor - in februari 1998 - had de jonge West-Vlaming in Philadelphia in het ATP-circuit zijn debuut gevierd. En er onbevangen als nummer... 851 van de wereld Pete Sampras, numero uno, tegen de afgrond gemept. 6/3 3/6 5/4 40/40: twee puntjes, meer niet, kwam Malisse te kort om voor dé verrassing van het nog prille tennisjaar te tekenen. Sampras, in The Inquirer: "Hij duwde me diep in het rood. Ik had zijn naam in tennismiddens al gehoord, wat veel zegt over iemand die in het circuit totaal nieuw is. Hij sloeg ongelofelijke ballen. Een heel groot talent. Te volgen, die jonge Belg." De naam van Malisse gaat dan al, samen met die van Lleyton Hewitt en Marat Safin, op de shortlist van Zeker Toptienmateriaal. Dat vindt Malisse óók: "Ik heb een visum voor vijf jaar. Tegen dan wil ik in de top tien van de wereld staan." Het jaar erna ruilt hij de bescheiden witte Honda voor een BMW cabrio, met nummerplaat 'X-Man'... Het talent van Xavier Malisse, bouwjaar 1980, wordt voor het eerst opgemerkt door Alain Demurie, leraar lichamelijke opvoeding aan het Sint-Jozefinstituut in Kortrijk. "Hij heeft hier zes jaar op de lagere school gezeten. Een stille jongen, die amper een woord zei." Wanneer Olivier Malisse, zijn drie jaar oudere broer, naar de tennisschool van Waregem Happy trekt, gaat 'de kleine' mee. Balletjes rapen op het terrein, in een hoekje wat ballen tegen het tennismuurtje tikken. En erna thuis, in Hulste, urenlang de garagepoort geselen. Amper zes jaar jong, mag hij ook les volgen. Zijn balgevoel blijkt uitzonderlijk. De broers Malisse worden een begrip in West-Vlaanderen. Getalenteerde spelers, maar de stoppen slaan geregeld door, zoals Olivier ooit toegaf. "We hadden vaak knetterende ruzie op het tennisveld, werden eraf getrapt omdat we allebei niet konden verliezen en dus boos werden. 'En nu is het voorbij met dat ruziemaken, anders breng ik jullie niet meer naar de tennisclub', zei moeder." Op zijn twaalfde wordt Malisse naar het opleidingscentrum van de Vlaamse Tennisvereniging (VTV) in Wilrijk gefilterd. "Op training stak Xavier er met kop en schouders boven uit, ook toen hij met oudere gasten speelde, maar in matchen was het vaak een stukje minder", zegt Steven Martens, CEO van de Koninklijke Belgische Voetbalbond en in die tijd coach en technisch coördinator bij de VTV. "Hij wilde alles met 6/0 winnen, 6/1 was niet goed genoeg. En met die imperfectie kon Xavier niet goed omgaan." En toch: drie keer Belgisch kampioen in enkel en dubbel, internationaal bij de allerbesten in zijn leeftijdscategorie. Finale op het WK voor landenteams (1994), aan de zijde van Olivier Rochus Europees kampioen in 1994 en 1996, winst in de prestigieuze Astrid Bowl in Charleroi en de Cup Carl Gantois, kwartfinale op het juniorentoernooi van Wimbledon... Maar het lontje blijft kort. In 1993, op het Feest van de Jeugd in Wommelgem, domineert Malisse de finale tegen Olivier Courtois, de broer van Laurence. 6/0 3/0, match zogoed als gespeeld, maar dan loopt het fout. "Xavier Malisse wordt door technisch directeur Ivo Van Aken van het veld gehaald en uitgesloten wegens herhaaldelijk onsportief gedrag, zoals het wegslaan van de bal en het neersmakken van zijn racket", staat in de persmap. De eerste prijs - een stereo-installatie - gaat naar Courtois. Martens: "En dat is later op de Belgische kampioenschappen, tegen Sigi Meeuws, nog eens gebeurd." Lente 1997. De familie Malisse krijgt een voorstel van IMG, de internationale managementgroep van Mark McCormack, een van de machtigste mannen in de sport. Hij kan een jaar aan de prestigieuze Nick Bollettieri Tennis Academy trainen. Kostprijs: anderhalf miljoen frank (37.000 euro), maar IMG is bereid om in de zestienjarige Belg te investeren, in de hoop dat het binnen enkele jaren op alle contracten en prijzengeld zal cashen. Steven Martens: "Zijn moeder en stiefvader - Roos en Theo - wisten niet goed hoe ze daarmee moesten omgaan, maar ik denk nog altijd dat het voor Xavier een goede keuze was. De VTV was niet klaar voor zo'n talent. Wij probeerden tennis te combineren met studie, schonken ook aandacht aan de katholieke deugden - inzet, motivatie en respect voor elkaar - en gingen ervan uit dat niemand perfect was, dat we ook aan de zwakke punten moesten werken. Terwijl ze in de States veel meer focusten op zijn goede forehand en sterke opslag, die ze great, fabulous en amazing vonden." "Had hij die stap niet gezet, dan was hij misschien gestopt en nooit proftennisser geworden. Wij hebben ook geprobeerd hem binnen de lijntjes te laten lopen, maar we waren op dat moment te veel schoolmeesters." Nick Bollettieri, ex-paracommando én Koreaveteraan, leidt zijn academie daarentegen met ijzeren vuist. De dagindeling is op het kazerneleven gestoeld, de goudklompjes worden als Sovjetsoldaten gekneed. Maar Malisse geniet, ook van de vrijheid die het elitegroepje toch wordt gegund. In december 1997 wint hij het prestigieuze Eddie Herr Tournament - het tweede grootste juniorentoernooi ter wereld - en dompelt zich onder in de American way of life, verft zijn haar wit, groen, rood of blauw... Tennisser met Dennis Rodmanlook, prettig gestoord, vurig, een temperament dat aan John McEnroe doet denken. Na de bijna-stunt tegen Pete Sampras in Philly en een kwartfinale in Coral Springs wordt Malisse door het selectiecomité van de Daviscup opgeroepen voor het duel met de Verenigde Staten, waarin hij met Johan Van Herck tegen Todd Martin-Jim Courier in de vierde set op twee punten van de match sneuvelt. Net niet, maar België heeft hem op een positieve manier leren kennen. Eind oktober, in Mexico City, toont de West-Vlaming zich aan de wereld. Exit eerste reekshoofd Félix Mantilla (ATP 20) en Thierry Clavet (ATP 27): twee gravelbijters, weg geknald door forehandwinners en aces. Jiri Novak blijkt in de finale net iets te sterk, maar de week erna veegt hij in Bogotá ook loopkonijn Thomas Muster (ATP 24) van het veld. The X-Man: the next hot thing on the circuit. Malisse moet de volgende jaren kleur geven aan het ingedommelde tenniswereldje, gedomineerd door Boring Pete Samprazzzz en overbevolkt met een stelletje saaie Zweden en dooie Spanjaarden. "Ik speel in de eerste plaats om mezelf te amuseren en het publiek te vermaken", klinkt het bij Malisse, die zijn debuutjaar (1998) op een 161e plaats afsluit. "De zwaarste forehand die ik ooit heb gezien", zegt Marcelo Rios, in maart 1998 de nummer een van de wereld, met wie de jonge West-Vlaming in Bradenton af en toe een balletje slaat. Uncle Nick, de bruingebrande tennisgoeroe, knutselt zelfs een video in elkaar: The Killing Forehand, met The X-Man in de hoofdrol. Bollettieri, over Malisse: "God gaf hem zijn handen, God gaf hem zijn benen, God gaf hem zijn ogen." André Agassi, nóg een Bollettieriproduct: "Als ik naast Xavier speel, dan durf ik niet te kijken. Mocht ik dat wel doen, dan stop ik met tennissen. He is just too great..." Ook zijn tweede seizoen begint goed. Winst in Indian Wells tegen Goran Ivanisevic (ATP 13) en een finaleplaats in Delray Beach, waar hij Lleyton Hewitt tot het uiterste drijft. Maar vooral de heroïsche Daviscupzege tegen Roger Federer, op dat moment 109 van de wereld, krijgt een plaats in het collectieve geheugen: 4/6, 6/3, 7/5, 7/6. Het Nieuwsblad: "Federer, met zombieblik en krampen, was klaar voor de schroothoop. Je had niet de indruk dat hij nog wist in welke stad of land hij verzeild was." Malisse is de held van de natie en duikt kort na zijn negentiende verjaardag de top honderd binnen. September 1999, Pau. België speelt de halve finale van de Daviscup tegen Frankrijk. Sébastien Grosjean, Cédric Pioline en Fabrice Santoro zijn ongenaakbaar, maar de Belgische media focussen vooral op het gedrag van de West-Vlaming, die de nacht voor de wedstrijd op stap zou zijn geweest. Malisse, de voorbije maanden dood geknuffeld, krijgt alle bagger over zich heen. Fel overdreven, klinkt het jaren erna in HUMO: "De waarheid was dat ik om middernacht ging slapen en dat om de hoek Filip Dewulf ook aan een tafeltje zat. Dat weekend heb ik aan den lijve ondervonden hoe snel de sfeer kan omslaan." Steven Martens: "Als Xavier met 'iets' zat, dan kon hij dat naar de buitenwereld niet goed verwoorden. Anderen kunnen dat wel, verkopen zich beter en wekken daardoor sympathie op. Kim Clijsters, Justine Henin, de Rode Duivels: de manier waarop je jezelf in de etalage zet, bepaalt je imago. Xavier is een twijfelaar, altijd geweest, en een binnenvetter, die niet over zijn problemen sprak en zich daardoor vaak onbegrepen voelde. "In de omgang enorm zachtaardig, aangenaam en beleefd. Ik herinner me de aanloop naar een Daviscupontmoeting in Doornik, toen we in een klein clubje op een overdekte gravelbaan moesten trainen. Na de oefensessie gingen we met z'n allen iets drinken in het clubhuis, waar mijn spelers met hun vuile gravelschoenen zomaar binnenstapten. Xavier was de enige die zijn schoenen in een bakje met water proper maakte. Zijn moeder heeft daar altijd op gehamerd: goed gedragen, met twee woorden spreken." In maart 2000 raakt bekend dat Malisse een relatie met de vier jaar oudere Jennifer Capriati heeft. Geen onbeschreven blad. De jongste toptienspeelster uit de geschiedenis (1991), goud op de Spelen van Barcelona, maar de laatste jaren vooral negatief in het nieuws gekomen. In 1993 opgepakt voor winkeldiefstal, het jaar erna gearresteerd wegens marihuanabezit. En nu, in 2000, wil ze een laatste keer proberen haar potentieel in resultaten om te zetten. Malisse blijkt een perfecte... sparringpartner. Het contact met de familie verwatert, zijn tennis is bij momenten lachwekkend (ATP 192). "Xavier eet, traint en leeft niet als een prof. Hij zit diep in de miserie", zegt Nick Bollettieri, met wie Malisse zelfs een tijdje breekt. Australische vrienden en zijn broer, Olivier, duwen hem opnieuw in de juiste richting, de West-Vlaming zet een punt achter de stormachtige liefdesaffaire. Een vergissing, zo luidt het in 2001. "Alle stommiteiten die een mens kan begaan, heb ik in een jaar gebundeld. Capriati is een bitch. Ik was haar slaafje, haar schoothondje. Hoe kon ik zo blind zijn?" De weg terug is lang en hobbelig, maar zeges tegen Greg Rusedski, Tommy Haas, Arnaud Clément en Marat Safin (nummer twee) vijzelen het zelfvertrouwen op. Op de US Open bereikt hij zelfs de vierde ronde, na een fabuleuze vijfsetter tegen Tim Henman. Martens: "Het vreemde bij Xavier was dat hij de knapste overwinningen boekte op de momenten dat je het totaal niet verwachtte. Maar toen de druk te groot werd, had hij het moeilijk om zichzelf onder controle te houden." Zoals in juli 2002, wanneer hij - inmiddels opnieuw 35e op de ranking - de halve finales op Wimbledon bereikt, na zeges tegen Jevgeni Kafelnikov, Rusedski en Richard Krajicek. Martens, toen VRT-commentator: "Voor zijn halve finale tegen David Nalbandian was hij enorm gestresseerd. (Na het vijfde spel vroeg Malisse, die pijn in de borst had, doktersbijstand, nvdr) Toen het bij 7/6 4/2 begon te regenen, ging ik naar zijn kleedkamer. 'Verdomme gast, sla eens op die bal...' (lacht) Hij verloor nog de tweede set, maar pakte wel set drie en vier." In het begin van de vijfde set gaat Malisse door de service van de Argentijn, maar dan slaat de druk opnieuw toe. Malisse, in Humo: "Het drong ineens tot me door: ik sta op het punt de finale van Wimbledon te halen. Ineens woog mijn rechterarm duizend kilo. Twintig minuten later serveerde Nalbandian voor de match." Na zijn halve finale klimt The X-Man in augustus naar de 19e plaats, zijn beste ranking ooit, dokter Pedro Brugada verlost hem met een routineoperatie van zijn hartritmestoornissen. Maar het is tijd voor (alweer) een nieuwe coach. Het rijtje Bollettieri, David Felgate, Dean Goldfine en Craig Kardon wordt aangevuld met... Steven Martens. "Xavier had dat seizoen heel wat punten te verdedigen. Veel druk... Ik herinner me een match op Roland Garros tegen Stefan Koubek, die de eerste twee sets won. Maar Xavier vocht terug en won met 8/6 in de vijfde set, waarna hij aan het infuus moest. Volledig gedehydrateerd... Opnieuw hetzelfde verhaal: winnen wanneer niemand het meer verwacht. Ik vond onze samenwerking aangenaam, maar tegelijk ook enorm vermoeiend. Ik moest hem voortdurend de juiste focus doen houden: 'Het hier en nu is belangrijk, niet wat er eventueel zou kunnen gebeuren.'" Eind mei 2004, Roland Garros. Xavier Malisse speelt dubbel met Olivier Rochus, met wie hij een vlekkeloos parcours aflegt. Martin/Joezjny, Björkman/Woodbridge, Bhupathi/Mirny - stuk voor stuk gerenommeerde koppels - bijten zich de tanden stuk op de twee Belgen, die in de finale ook Michaël Llodra en Santoro verrassen. De focus is terug. Malisse is een vaste klant in de top veertig en wint begin 2005 het ATP-toernooi van Delray Beach, maar twee maanden erna gaat hij in Miami door het lint, wanneer een lijnrechter de foute beslissingen opstapelt en hem bij een 6/3 5/5-stand tegen David Ferrer een voetfout op zijn tweede service aansmeert. F*cking whore, schreeuwt de Kortrijkzaan, die zijn stoel meters ver schopt, zijn racket op de balustrade kapotslaat en door de umpire wordt uitgesloten. Resultaat: vier weken schorsing, boete van 6000 dollar (4621 euro), prijzengeld (9300 euro) teruggeven. In 2007, na zeges in Chennai en opnieuw Delray Beach, slaat het noodlot toe. Hardnekkige polsblessure, vrije val op de ranking, de buitenwereld verwacht dat hij de handdoek gooit. Maar aan de zijde van Maxime Braeckman, tussen 2009 en 2012 zijn coach, knokt de Kortrijkzaan terug en klimt spectaculair - van de 270e naar de 41e plaats - op de ranking. Het plezier is terug. Martens: "Op dat moment was Maxime de ideale coach. Weinig ervaring op het circuit, maar eerder een buddy. In die periode zag je hoe belangrijk tennis voor Xavier was. Net zoals ik dat in november 2009 gezien heb, toen hij door het Vlaams Doping Tribunaal voor een jaar geschorst werd. (Malisse maakte twee keer een overtreding bij het invullen van zijn whereabouts en miste een dopingcontrole. Later vernietigde de Raad van State het Vlaamse besluit rond de where-abouts, waardoor er geen rechtsgrond meer was, nvdr) Ik zie hem daar nog zitten... Wenen... Die beslissing raakte hem enorm diep." Hoe groot Malisses liefde voor het tennis was, blijkt op woensdag 2 oktober, wanneer hij in Bergen na zestien profseizoenen afscheid neemt. Opnieuw rollen de tranen over zijn wangen. Hij bedankt zijn broer, zijn moeder die drie jaar ervoor overleden is ("Ik wist dat ze elke match bij mij was. Ze zat altijd in mijn hart") en zijn zieke vader. "Het is door hem dat ik hier nu sta. Ik zou hem willen bedanken dat hij mij dit leven gegeven heeft." (Een goede maand na zijn afscheid overlijdt ook Theo, zijn stiefvader, nvdr)Martens, over het tijdperk Malisse, 1998-2013: "Heel succesvol. Geen enkele Belg heeft zo veel finales gespeeld, niemand heeft meer titels in enkel en dubbel gewonnen of meer toptienspelers geklopt, een grandslamtoernooi in dubbel gewonnen, halve finale Wimbledon bereikt... En toch herinneren de meesten zich Xavier niet om die reden, omdat er te veel downs waren. Hij deed ons dromen van winst tegen de allergrootsten, maar heeft ons tegelijk ook ontgoocheld en de meest uiteenlopende reacties losgeweekt in ons allemaal. 'Hoe kan hij nu van die gast verliezen?' of 'Heb je gezien van wie hij gewonnen heeft?'... Dat was Xavier, het verhaal van Dr. Jekyll & Mr. Hyde." DOOR CHRIS TETAERT - BEELDEN: IMAGELOBE"Xavier is een twijfelaar en een binnenvetter, die niet over zijn problemen sprak en zich daardoor vaak onbegrepen voelde. Maar in de omgang enorm zachtaardig, aangenaam en beleefd." - Steven Martens "Als ik naast Xavier speel, dan durf ik niet te kijken. Mocht ik dat wel doen, dan stop ik met tennissen. 'He is just too great'..." - André Agassi