Straatsburg, vrijdag 30 juni 2006. Wanneer T-Mobilemanager Olaf Ludwig het voorlopige rapport van de Guardia Civil onder ogen krijgt, weet hij genoeg. De bewijslast tegen Jan Ullrich en Oscar Sevilla is verpletterend. Enkele hotels verder trekt Bjarne Riis dezelfde conclusie voor zijn pupil Ivan Basso. Op een crisisvergadering met de andere Pro Tourploegen kunnen Ludwig en Riis niet anders dan toegeven aan de druk van de andere ploegleiders, de ASO en de UCI. Willen ze geen herhaling van de Tour de merde van '98, dan moeten alle verdachte renners naar huis. Concreet gaat het over Ivan Basso (CSC), Jan Ullrich (T-Mobile), Oscar Sevilla (T-Mobile), Francisco Mancebo (AG2R) en vijf renners van de Astanaploeg : Joseba Beloki, Alberto Contador, Allan Davis, Isidro Nozal en Sérgio Paulinho. Omdat de geschorste renners niet mogen vervangen worden en een ploeg minstens zes renners moet opstellen, wordt de volledige Astanaploeg, inclusief Alexandre Vinokourov, uit de Tour gezet.
...

Straatsburg, vrijdag 30 juni 2006. Wanneer T-Mobilemanager Olaf Ludwig het voorlopige rapport van de Guardia Civil onder ogen krijgt, weet hij genoeg. De bewijslast tegen Jan Ullrich en Oscar Sevilla is verpletterend. Enkele hotels verder trekt Bjarne Riis dezelfde conclusie voor zijn pupil Ivan Basso. Op een crisisvergadering met de andere Pro Tourploegen kunnen Ludwig en Riis niet anders dan toegeven aan de druk van de andere ploegleiders, de ASO en de UCI. Willen ze geen herhaling van de Tour de merde van '98, dan moeten alle verdachte renners naar huis. Concreet gaat het over Ivan Basso (CSC), Jan Ullrich (T-Mobile), Oscar Sevilla (T-Mobile), Francisco Mancebo (AG2R) en vijf renners van de Astanaploeg : Joseba Beloki, Alberto Contador, Allan Davis, Isidro Nozal en Sérgio Paulinho. Omdat de geschorste renners niet mogen vervangen worden en een ploeg minstens zes renners moet opstellen, wordt de volledige Astanaploeg, inclusief Alexandre Vinokourov, uit de Tour gezet. De Tour 2006 gaat van start in afwezigheid van de voltallige top vijf van 2005, maar volgens insiders gaat de praktijk van bloeddoping gewoon door. Zo zou Floyd Landis zijn fabuleuze raid naar Morzine niet te danken hebben aan een pleistertje testosteron, maar aan een zak bloed op de ochtend van de rit. Ook over de wonderbaarlijke wederopstanding van Oscar Pereiro Sio in de derde Tourweek uiten sommigen hardop hun twijfels. Enkele dagen na de arrestatie van Eufemanio Fuentes en Ma-nolo Saiz verklaart de Madrileense politiecommissaris Joan Mesquida dat "een groot aantal sporters" bij de zaak-Fuentes betrokken zijn. Op 1 juli bevestigt UCI-voorzitter Pat McQuaid : "Op dit moment worden enkel wielrenners genoemd, maar vele voetballers, tennissers én atleten staan op de lijst." Drie dagen later klinkt het bij de Consejo Superior de Deportes (de Hoge Commissie voor Sport in Spanje) plots zo : "Er zijn géén tennissers nóch voetballers betrokken bij de zaak-Fuentes." Zowel de entourage van minister van Sport Jaime Lissavetzky als de FIFA bevestigen dit bericht. UCI-voorzitter Pat McQuaid weet niet wat hij hoort : "Toen ik in juni Lissavetsky bezocht, is mij heel duidelijk verteld dat er tweehonderd sporters betrokken waren bij de affaire. Het ging om dertig procent wielrenners, dertig procent voetballers, twintig procent tennissers en een aantal atleten." Ook de intussen vrijgelaten dokter Eufemanio Fuentes begrijpt er niets van. Op 6 juli vertelt hij aan de Spaanse radiozender Cadena Ser : "Ik ben verontwaardigd door het feit dat men zegt dat ik enkel wielrenners behandel. Ik heb gewerkt met sporters uit de atletiek, het tennis en het voetbal." Later zal Fuentes die uitspraken herhalen in Le Monde. Waarom bevat het rapport van de Guardia Civil dan geen namen van voetballers ? "Er zijn sporten waar je niet tegenin kan gaan, omdat ze over een zeer machtige juridische machinerie beschikken om zich te verdedigen. En dat kan ook de job kosten van zij die de sport op dit moment besturen", klinkt Fuentes cryptisch in Le Monde. Welke clubs heeft Fuentes begeleid ? "Ik heb met clubs uit de eerste en de tweede klasse gewerkt. Ik heb met meerdere clubs tegelijkertijd gewerkt, soms rechtstreeks met de individuele voetballers, soms met de dokters van de clubs." Heeft Fuentes ook met Real Madrid en FC Barcelona gewerkt ? "Daar kan ik niet op antwoorden. Men heeft me bedreigd met de dood. Men heeft me gewaarschuwd dat indien ik bepaalde zaken zeg, ikzelf of mijn familie wel eens zware problemen zou kunnen krijgen. Men heeft me drie keer bedreigd. En men zal me geen vierde keer bedreigen", aldus nog Fuentes in Le Monde. Dezelfde dag nog pakt de krant uit met het nieuws dat ze een reeks documenten heeft kunnen inkijken - bij Fuentes zelf ? - met daarin de handgeschreven voorbereidingsschema's van vier grote voetbalclubs : Real Madrid, FC Barcelona, Betis Sevilla en FC Valencia. Voor Barcelona is er bijvoorbeeld een velletje met daarop het wedstrijdprogramma van de ploeg voor het seizoen 2005/06 in de Champions League en het nationaal kampioenschap - overigens beide gewonnen door Barça dat jaar. Individuele namen komen er in de schema's niet voor, wel duiden opwaartse en neerwaartse pijlen pieken en rustmomenten in de competitie aan. Tot nog toe niets aan de hand. Naast de pijltjes die rustmomenten aangeven, staan er echter nog een reeks andere tekens : een lege cirkel, de letters 'IG' en af en toe ook een rondje met een punt in het midden of een omcirkelde 'E'. Dezelfde tekens werden ook teruggevonden in de dopingschema's van wielrenners van de hand van Fuentes, zodat ontcijfering niet moeilijk is. Een lege cirkel staat voor anabole steroïden, 'IG' is de afkorting van IGF-1 of Insulin-like Growth Factor, een onopspoorbaar groeihormoon. Een omcirkelde 'E' staat voor de extractie van bloed, een punt met een cirkel rond staat voor de toediening van tweeduizend eenheden epo. Volgens Le Monde heeft de Guardia Civil deze documenten nooit gezien omdat hun agenten enkel de Madrileense appartementen van dokter Fuentes doorzocht hebben. Op de Canarische eilanden, waar Fuentes zijn hoofdverblijf heeft, is nooit iemand langs geweest. Nog volgens Le Monde is Fuentes officieel nooit verbonden geweest aan een van de vier clubs, al heeft FC Barcelona hem wel twee keer een positie aangeboden. De eerste keer was in 1996, maar toen koos Fuentes voor de wielerploeg Kelme. Eind 2002 deed Barcelona Fuentes opnieuw een voorstel, maar dit keer weigerde de dokter om familiale redenen. Fuentes maakte niet enkel 'voorbereidingsschema's' voor de topclubs, sommige van hun spelers bezochten hem ook in zijn appartement in Madrid. Jésus Manzano, de ex-Kelmerenner die de zaak-Fuentes aan het rollen bracht, verklaart verscheidene keren dat hij spelers van topclubs tegen het lijf gelopen is bij Fuentes. Toch is de rechter die de zaak-Fuentes behandelt, niet geïnteresseerd in zijn getuigenis. In Le Monde vertelt Manzano : "De rechter heeft me zelfs niet opgeroepen om me te horen. Als hij me laat getuigen, zal ik hem alles uitleggen wat ik weet, ook dat er voetballers tussen de klanten van Fuentes zaten. En die gingen daar niet om zich voedingssupplementen te laten voorschrijven, hé. Maar het probleem in Spanje is : aan de goden raakt men niet." Ondanks herhaalde verzoeken van Manzano zelf, zal de bevoegde rechter, Antonio Serrano, Manzano niet oproepen als getuige. Hoe duidelijker de link met het voetbal wordt, hoe minder het Madrileense gerecht aanstuurt op een monsterproces rond doping. Op 23 juli klinkt het dat de renners in de zaak-Fuentes niet strafrechterlijk vervolgd zullen worden gezien Spanje op het moment van de feiten nog geen wet had die het gebruik van doping verbiedt - intussen is die wet er overigens wel. Wel kunnen Fuentes en andere personen uit zijn dopingnetwerk worden vervolgd wegens "het in gevaar brengen van de volksgezondheid". De betrokken renners kunnen opgeroepen worden als getuigen. De Spaanse autoriteiten doen steeds moeilijker over het ter beschikking stellen van de onderzoeksresultaten. Begin juli kan er nog een voorlopig rapport vanaf met meer dan vijftig namen, en eind augustus belooft het Spaanse gerecht dat ze de informatie over renners die betrokken zijn in de zaak-Puerto zullen overmaken aan de UCI en de nationale federaties, maar een kleine maand later laat Lorenz Schläfli, voorzitter van de Zwisterse wielerbond, weten dat ze ondanks herhaaldelijk aandringen nog geen enkele vorm van informatie gekregen hebben over Jan Ullrich. Indien Ullrich een ploeg vindt en een licentie aanvraagt voor 2007, kan de Zwitserse wielerbond niet anders dan er hem eentje geven. Enkele weken later is de ommekeer bij het Spaanse gerecht totaal. Niet alleen weigert het Spaanse gerecht om informatie door te sturen, rechter Carmelo Jimenez Senago stuurt zelfs een brief naar de Spaanse wielerbond waarin hij hen verbiedt om de reeds publiek gemaakte documenten uit Operación Puerto te gebruiken om renners te sanctioneren. Eerst moet het onderzoek volledig afgerond zijn en dit zal niet voor juni 2007 gebeuren. Juridisch houdt deze redenering geen steek. Enkele jaren geleden schorste het parket van de Belgische wielerbond onder meer Johan Museeuw en Jo Planckaert op basis van een gerechtelijk dossier dat toen nog niet volledig afgerond was, maar wel voldoende bewijs bevatte om de renners sportief te veroordelen. De effecten van de informatieboycot van het Spaanse gerecht laten niet al te lang op zich wachten. Het Italiaanse Olympisch Comité (CONI) is de eerste die de handdoek in de ring gooit : Basso wordt voorlopig niet verder vervolgd wegens gebrek aan bewijs. De andere wielerbonden capituleren nu snel. Eind oktober zet de Spaanse bond de disciplinaire procedures tegen alle Spaanse renners die genoemd zijn in de zaak-Fuentes stop : onder meer Francisco Mancebo, Oscar Sevilla en Alberto Contador zijn vrij om een nieuwe ploeg te zoeken. Ook Santiago Botero (Colombiaanse bond) en Jörg Jaksche (Oostenrijkse bond) worden niet verder vervolgd. Medio maart lijkt het doek definitief te vallen over de zaak-Fuentes : na de renners gaan ook Eufemanio Fuentes, ploegmanager Manolo Saiz, Comu-nidad Valenciasportdirecteur José Ignacio Labarta, koeriers Alberto León en Alessandro Kalc en alle andere leden van het dopingnetwerk vrijuit. Rechter Antonio Serrano zegt ervan overtuigd te zijn dat er dopingpraktijken plaatsvonden in het appartement van Fuentes, maar hij kan niet aantonen dat ze de volksgezondheid in gevaar brachten. Klinkt aannemelijk, ware het niet dat rechter Serrano heel erg zijn best gedaan heeft om mogelijke sporen te negeren die er wél op wezen dat de praktijken van dokter Fuentes een gevaar vormden voor de volksgezondheid. De Spaanse krant El Pais pluist de onderzoeksdaden van rechter Serrano uit en publiceert eind maart een genadeloos rapport over de man. Zo nam Serrano zich eerst voor om alle betrokken renners te ondervragen als getuige. Ze moesten antwoorden op drie vragen : 1. Wat was/is uw relatie met dokter Fuentes ? 2. Welke behandelingen heeft u van hem ontvangen ? 3. Heeft u ooit gezondheidsproblemen gehad als gevolg van de behandelingen ? Ergens halfweg de ondervragingen bedenkt Serrano zich plots dat als de renners gezondheidsproblemen hadden, ze de behandeling ook op eigen initiatief konden stopzetten en dat er dus eigenlijk geen sprake was van het in gevaar brengen van de volksgezondheid. De onderzoeksrechter zet daarop de getuigenondervragingen stop. Zoals eerder gesteld wordt klokkenluider Jésus Manzano nooit door Serrano ondervraagd, ook al heeft Manzano zelf hier verscheidene keren om verzocht. Nochtans had Manzano de rechter kunnen vertellen hoe hij ooit bijna in shock ging na een transfusie met bloed dat drie weken lang in uiterst onhygiënische omstandigheden was meegereisd in de Tour. Toch een duidelijk gezondheidsprobleem. Nog volgens El Pais zou Serrano geweigerd hebben om het medische dossier in te kijken van Marcos Serrano - geen familie overigens. De naam van deze renner duikt op in verscheidene documenten van Fuentes. Marcos Serrano reed vorig seizoen voor Liberty Seguros, toen hij voor de dertiende rit in de Giro in allerijl naar het ziekenhuis moest nadat hij plots hoge koorts gekregen had. Volgens de ploeg had hij een virale infectie opgelopen, maar de artsen waren blijkbaar ongerust genoeg om hem drie dagen in het ziekenhuis te houden 'ter observatie'. Die voorzichtigheid, gecombineerd met de hoge koorts, zou erop kunnen wijzen dat Marcos Serrano een mislukte bloedtransfusie gekregen heeft. Rechter Antonio Serrano is tot slot ook niet geïnteresseerd in de dossiers van Santiago Pérez en Tyler Hamilton. Beiden waren klant bij Fuentes, en beiden zijn de enige in de hele zaak die betrapt werden op bloeddoping. Dat laatste is bizar, gezien Fuentes enkel met transfusies van eigen bloed werkte en deze tot op heden onopspoorbaar zijn. Een verklaring kan zijn dat de bloedzakjes ergens verwisseld werden en dat Pérez en Hamilton bloed kregen dat niet van hen was, wat de positieve test verklaart. Indien Pérez en Hamilton per ongeluk vreemd bloed kregen, mogen ze blij zijn dat ze het overleefd hebben. Drie sporen die ertoe kunnen leiden dat Fuentes veroordeeld wordt wegens "het in gevaar brengen van de volksgezondheid" kunnen rechter Serrano dus niet boeien. Hoewel het Openbaar Ministerie nog wel in beroep gaat, verwacht iedereen dat de zaak verticaal geklasseerd zal worden. Op 25 oktober 2006 komen de Pro Tourploegen samen in Parijs en beslissen unaniem om DNA-testen in te voeren voor renners. Met toestemming van de renners in kwestie kan de UCI deze gegevens verzamelen en indien nodig vergelijken met gevonden materiaal zoals zakjes bloed. Verder wordt er een gentleman's agreement gesloten waarbij de ploegen plechtig aan elkaar beloven om geen renners in dienst te nemen die verwikkeld zijn in een dopingzaak. "Het front staat er zoals voorheen", jubelt iemand van Gerolsteiner na afloop. Precies twee weken later tekent Ivan Basso een contract voor twee seizoenen bij Discovery Channel ter waarde van 2,45 miljoen euro per jaar. Toen Basso zich met zijn advocaat aanbood bij Johan Bruyneel, vond de sponsor dat die zo'n mooie kans niet mocht laten schieten. En de ethische code dan ? "Wat is die waard ?", vraagt ploegleider Dirk Demol zich eind maart in dit blad af. "Het is een gentleman's agreement, wordt er gezegd. Je zit daar echter met twintig verschillende ploegen waarvan ik er geen drie vertrouw. Hoe kan je iemand geloven die 'ja' zegt en die 'neen' denkt ? De belangen zijn te groot geworden. Als het erop aankomt, is het ieder voor zich. Als wij straks in de problemen komen met Basso, dan zijn wij stom geweest dat we hem genomen hebben en zullen we de gevolgen dragen. Daar moet je toch niet over lullen ?" De boemerang keert echter even snel terug als Bruyneel en co. hem geworpen hebben. De schuld van Ivan Basso ligt er vingerdik op en een aantal collega-ploegleiders pikken het openlijke je-m'en-foutisme binnen de ploeg niet. Tijdens een tweedaagse vergadermarathon van de Pro Tourploegen begin januari komt het tot een zeer nipte stemming. Zeven ploegen (naar verluidt AG2R, Bouygues Télécom, Crédit Agricole, Cofidis, T-Mobile, Gerolsteiner en CSC) willen Discovery Channel eruit, acht teams stemmen tegen de uitsluiting. Het verzet is gebroken. Lampre neemt Giampaolo Caruso, ook genoemd in het dossier-Fuentes, onder contract, Discovery Channel gooit alle gêne overboord en haalt in de loop van de maand ook nog Alberto Contador en Sergio Paulinho, beiden ex-Liberty-Seguros en beiden genoemd in het dossier-Fuentes. Ook Koldo Gil (Saunier Duval), Ruben Plaza, Constantino Zaballa en Alejandro Valverde (allen Caisse d'Epargne) mogen aan de slag blijven bij een Pro Tourploeg. Net wanneer de betrokkenen in Operación Puerto opgelucht ademhalen, komt de hele zaak echter opnieuw in een stroomversnelling terecht dankzij de persoonlijke inzet van enkele ijverige buitenlandse magistraten. In Duitsland zijn de autoriteiten een eigen onderzoek gestart naar Jan Ullrich en op die manier krijgen zij stalen van de zakken bloed van 'nummer 1' om deze te vergelijken met het DNA van Ullrich. Ondanks een procedureslag van Ullrich en zijn advocaten, kan de openbare aanklager in Bonn op 4 april jongstleden aankondigen dat het bloed in negen zakjes met 'nummer 1' zonder enige twijfel afkomstig is van Jan Ullrich. Dat inspireert de Italiaanse magistraat Ettore Torri dan weer om de kwestie Ivan Basso verder uit te spitten. Hij reist naar Madrid voor een onderhoud met rechter Serrano, kijkt alle stukken in en krijgt Interpol zo ver dat ze stalen komen nemen van de zakjes bloed die worden toegeschreven aan 'Birillo'. Wanneer dat nieuws eind april bekend raakt, wordt Basso onmiddellijk op non-actief gezet bij Discovery Channel. Die beslissing is puur ingegeven door de mediaheisa, en niet omdat Johan Bruyneel plots inzag dat Basso toch niet zo onschuldig is als hij eruitziet. De perfect Spaanssprekende Bruyneel kon vorig jaar ook het voorlopige rapport van de Guardia Civil inkijken waarin de schuld van Basso overduidelijk bleek. In het peloton geldt echter één keiharde wet : wie gepakt wordt, staat er alleen voor. Op 1 mei, vlak voor Basso opnieuw voor het CONI moet verschijnen, stapt hij 'vrijwillig' op bij Discovery Channel. Uit het eerste onderhoud met het CONI komt weinig nieuws, maar enkele dagen later stuurt Basso's advocaat een fax naar het Italiaanse Olympisch Comité : Basso zal meewerken. Hoewel iedereen nu een schuldbekentenis verwacht, tracht Basso op 7 mei in een kafkaiaanse persconferentie te ontkennen dat een cirkel rond is. Ja, die zakken bloed in de diepvriezer van Fuentes zijn van hem, maar neen, hij heeft zich nooit gedopeerd. Het was alleen voor de zekerheid. 70.000 euro per jaar is een pak geld voor niet meer dan gemoedsrust. Met de zaak-Basso weer volop in de aandacht en de grote rondes in aantocht, hangen ook de organisatoren hun huik naar de wind. Werd Basso in december vorig jaar op de voorstelling van de Giro nog als grote held onthaald en mocht Alberto Contador van Tourorganisator ASO nog zonder problemen starten (én winnen) in Parijs-Nice, dan vragen de organisatoren nu plots aan de ploegen om de renners die genoemd worden in de zaak-Fuentes niet op te stellen. De ploegen geven deels gehoor aan de oproep. In Luik-Bastenaken-Luik worden Giampaolo Caruso (Lampre), Koldo Gil (Saunier Duval) en Constantino Zaballa (Caisse d'Epargne) op het laatste moment van de deelnemerslijst gehaald, maar Alejandro Valverde, Alberto Contador en Sergio Paulinho starten wel. Dergelijk nattevingerwerk zet de deur open voor juridische claims en komt de geloofwaardigheid van de sport niet ten goede. Toch zijn er tal van mogelijkheden om de schuld of onschuld van de betrokken renners juridisch sluitend aan te tonen. Er is de directe methode, waarbij het DNA van de bloedzakken vergeleken wordt met dat van de renners. Dat kan zoals bij Ullrich en Basso op verzoek van een rechter, maar het kan nog eenvoudiger. Maanden geleden al bood de UCI het Spaanse gerecht haar hulp aan bij de identificatie van de bloedzakjes. "Het is belangrijk te weten dat wij hier geen bloedbank hebben," zegt voorzitter McQuaid, "maar we hebben toegang tot het bloed van heel wat renners dat opgeslagen is in bepaalde laboratoria. We kunnen deze stalen echter alleen overmaken aan de Spaanse autoriteiten indien zij een juridische procedure in gang zetten. Met andere woorden : de Spaanse rechter moet aan een Zwitserse rechter vragen om de UCI ( in Zwitserland gevestigd, nvdr) te verzoeken om de stalen te geven. Eens we dat verzoek krijgen, zijn we maar al te bereid om te geven wat we hebben." Voor zover bekend, is dat verzoek van de Spaanse rechter er nog steeds niet gekomen. Alle stugheid van het Spaanse gerecht ten spijt, vroeg of laat moet ze het dossier-Fuentes afronden en openbaar maken. Zodra dat gebeurt, kunnen de nationale wielerbonden of olympische comités, bevoegd voor sportieve sancties, het zesduizend pagina's tellende dossier inkijken en op basis daarvan renners schorsen. Probleem : bij de ene wielerbond is men al wat ijveriger dan bij de andere. Zo bleef het de afgelopen maanden bijzonder stil bij de Spaanse bond, hoewel ze hofleverancier zijn wat betreft aantal klanten bij Fuentes en Alejandro Valverde in steeds nauwere schoentjes komt te zitten. En dus komt, zeker op korte termijn, de verantwoordelijkheid opnieuw bij de ploegen en organisatoren terecht. Met de Giro aan de gang en de Tour in het verschiet kunnen de heren maar beter snel hun eigen commercieel belang opbergen en solidair beslissen om de bedriegers eruit te zetten. Dure ethische codes zijn een maat voor niets als ze niet ontspruiten aan de diepgewortelde overtuiging dat doping moreel verwerpelijk is. Maar misschien is dat te veel gevraagd van mensen die groot geworden zijn in een tijd waarin doping de normaalste zaak van de wereld was. Door Loes Geuens