Het is tien uur 's avonds en de terrassen rond het Aristotelesplein zitten stampvol. Vanaf de haven tot het standbeeld van Alexander De Grote aan de witte toren, het symbool van de stad, ligt aan de overkant van de promenade aan de waterkant, bijna twee kilometer, één langgerekte muur van hippe cafés en loungebars met uitzicht op zee. Buiten is het op dit late uur nog meer dan twintig graden, dit is in Griekenland de warmste zomer van de laatste 150 jaar. Aan zowat elke tafel wordt gerookt. Binnen is roken in Griekenland sinds 1 september verboden. Een ingrijpende maatregel in een land van kettingrokers. Als straks de koude de mensen naar binnen drijft, wordt dat een probleem.
...

Het is tien uur 's avonds en de terrassen rond het Aristotelesplein zitten stampvol. Vanaf de haven tot het standbeeld van Alexander De Grote aan de witte toren, het symbool van de stad, ligt aan de overkant van de promenade aan de waterkant, bijna twee kilometer, één langgerekte muur van hippe cafés en loungebars met uitzicht op zee. Buiten is het op dit late uur nog meer dan twintig graden, dit is in Griekenland de warmste zomer van de laatste 150 jaar. Aan zowat elke tafel wordt gerookt. Binnen is roken in Griekenland sinds 1 september verboden. Een ingrijpende maatregel in een land van kettingrokers. Als straks de koude de mensen naar binnen drijft, wordt dat een probleem. Even over halfelf wordt de rust verstoord door honderden jonge demonstranten die, in het zwart gekleed en slogans scanderend, van de zeeboulevard langs de Aristoteleslaan omhoog trekken, achter een enorm spandoek. Een paar honderd meter achter hen verzamelt discreet de oproerpolitie. Dit is de harde kern van PAOK-supporters, die protesteren omdat eerder die dag zes van hen thuis zijn opgepakt door de politie. Regelmatig gaan fans van PAOK en Aris op de vuist op afgesproken plaatsen, telkens achternagezeten door de politie. Welkom in Thessaloniki, niet alleen de hoofdstad van Macedonië, maar ook de voetbalhoofdstad van Noord-Griekenland! Emoties laaien hier hoog op wanneer voetbal ter sprake komt. De frustratie tegenover de rijke clubs uit Athene speelt daarbij een rol. Athene, dat is macht en geld, terwijl de hoofdstad van Macedonië ten onrechte in de schaduw van de hoofdstad blijft, vindt men hier. Tenslotte begon Alexander De Grote zijn veroveringstocht van hieruit (Pella, waar hij geboren werd, is nu een ingeslapen dorp op een half uurtje rijden) en was Thessaloniki tijdens het Byzantijnse rijk (tot 1453) de tweede stad, na Constantinopel. Ook de interne verdeeldheid gooit olie op het vuur. De beter gegoede aanhangers van Aris halen hun neus op voor wat zij "de Turken en Bulgaren" van PAOK noemen, maar de laatste decennia zijn de sociale lijnen die de verschillende voetbalclubs scheidden sterk vervaagd. "PAOK speelt de laatste twee jaar het beste voetbal in Griekenland", zegt Miro Martinidis. De taxichauffeur voorspelt dat PAOK ook dit seizoen een hoofdrol zal spelen in de Griekse competitie. "Olympiacos stelt niets voor, Panathinaikos heeft goeie spelers, maar geen team. AEK speelde zonder staatssteun niet eens meer in eerste klasse. PAOK speelt met een hart, het is een echt team, niet een verzameling van dure vedetten. Wij gaan tot op het einde meedoen voor de titel, maar kampioen zullen we niet worden. Dat wordt net als vorig jaar een team uit Athene." Waarom denkt hij dat? "Ach. Een scheidsrechter is ook maar een mens. U weet toch hoe dat gaat in Griekenland?" En hij vertelt het verhaal van de beslissende derby, toen Pablo García, de speler die met een tomeloze inzet geldt als de ziel van PAOK, al na een minuut geel kreeg. Maar García is niet de enige smaakmaker. "Let straks maar eens op Vieirinha. Hij is de Cristiano Ronaldo van PAOK! Porto moest hem niet meer, en verkocht hem voor één miljoen, maar straks is hij wel tien miljoen euro waard. Volgend jaar is hij te goed voor de Griekse competitie." Op de vraag waarom hij supportert voor PAOK en niet voor Aris of Iraklis, moet Miro Martinidis niet lang nadenken. "Omdat mijn familie uit Constantinopel komt. Mijn grootvader is daar verjaagd. PAOK is niet zomaar een voetbalclub, het is een filosofie, een levenswijze. Het vierletterwoord PAOK staat voor Panthessalonikeios Athlitikos Omilos Konstantinou- politon. Ons clubembleem is nog altijd de Byzantijnse tweekoppige adelaar, zoals bij onze neven van AEK Athene, een club die ook opgericht is door vluchtelingen uit Constantinopel. Maar de onze heeft de vleugels dicht. Onze kleuren zijn zwart en wit: het zwart van de rouw omwille van het gedwongen vertrek uit de geliefde stad, het wit van de hoop in een nieuwe leefomgeving." Op woensdag staan de marktkraampjes tot aan de muren van het Toumbastadion, tussen 1957 en 1959 met eigen handen en gratis gebouwd door de fans omdat de toen nog arme club geen geld had. In de arena, waar driekwart van de 28.000 zitplaatsen niet overdekt is, wordt de grasmat vernieuwd. Alles in het stadion kleurt zwart-wit. Zelfs de koffiekopjes en de drankautomaten hebben het zwart-witte logo van de club. In de vipzaal staat in een trofeeënkast een oude foto waarin drie PAOK-spelers poseren met Pelé ter gelegenheid van een wedstrijd tegen New York Cosmos in 1984 in New York. Naast Pelé staat de legendarische Giorgos Koudas, de 'Alexander de Grote van het Griekse voetbal'. Niemand speelde meer wedstrijden voor PAOK dan Koudas, die tussen 1963 en 1984 voor de club uitkwam en ook 43 keer de kleuren van Griekenland verdedigde. Toen Koudas 11,5 jaar was, nam een buurman hem mee naar PAOK. "In mijn buurt hoorde je alleen maar 'PAOK'. De meeste mensen die rond ons woonden kwamen uit Constantinopel, mijn ouders niet." 17,5 was Koudas toen hij in het eerste elftal debuteerde. In 1966 kwam het moment dat tot vandaag de diepe haat tussen PAOK en Olympiacos creëerde. De fans waren ontzet toen ze hoorden dat Koudas naar Athene zou vertrekken. "Ze riepen: 'Jij bent van ons, van Macedonië, je mag niet naar Athene gaan!'" Over wat er precies gebeurde, blijft hij vaag: "Er was een probleem met mijn handtekening. Het gevolg was dat ik maar twee vriendschappelijke wedstrijden met Olympiacos speelde. "De mensen hier waren razend, maar u moet mij ook begrijpen: ik verdiende hier bijna niets, en Olympiacos bood héél veel geld. Wij waren amateurs toen, ik werkte in een autobedrijf. Voetbal werd pas een profsport in 1979." Twee jaar zou Koudas niet in clubverband voetballen, alleen in de militaire nationale ploeg. In 1968 keerde hij terug naar PAOK. "De mensen waren razend. Ze riepen dat ze me mijn misstap maar zouden vergeven als ik hen fantastisch voetbal zou brengen. Welnu: dat heb ik gedaan. I played fantastic football." Voor zijn eerste training in het stadion daagden 12.000 fans op. Vandaag heeft hij een klein kledingbedrijf. Bitter is hij niet als hij aan die gemiste kans terugdenkt: "Als ik naar Olympiacos was gegaan, had men mij niet de Alexander de Grote van het Griekse voetbal genoemd. Voetbal heeft niet alleen met geld te maken, ook met liefde en passie. Hier werd ik vereerd. Ik ben nu 30 jaar gestopt en men klampt me nog altijd aan voor handtekeningen, men noemt me nog bij mijn verkleinnaam, ook al ben ik nu een oude man." Van 1970 tot 1980 was PAOK top in Griekenland: "We speelden fantastisch voetbal, het totaalvoetbal waar Cruijff voor stond. PAOK was toen het Ajax van Griekenland. Ik speelde een beetje zoals Cruijff, ik was een technische speler met een goeie dribbel." Waarom PAOK met zo'n goed voetbal maar één titel won, daar wil Koudas niet rechtuit op antwoorden. "Zo gaat dat, vooral in Griekenland. Het maakte ons alleen maar mentaal sterker en motiveerde ons om nog beter te voetballen." Nog één keer kreeg hij de kans om naar het buitenland te gaan: "Cruijffs manager vroeg me eens of ik geen zin had om naar Barcelona te komen. Ik zei hem: waarom zou ik daar op de bank gaan zitten, ook al verdien ik er tonnen geld, als ik hier kan spelen en geliefd ben? Ginder speelde Cruijff op mijn plaats. Dus bleef ik maar in Thessaloniki. Hier schreef ik voetbalgeschiedenis, hier was ik geliefd." Even voor tien uur komen de spelers aan op het trainingcomplex van PAOK, 25 kilometer ten oosten van de stad, midden in het groen. Het is een training achter gesloten deuren. Alleen op maandag en dinsdag mogen de fans een kijkje komen nemen. "Maar omdat u speciaal vanuit België bent gekomen, maken we er voor u een open training van", had perschef Kyriadis Kyriadis aan de telefoon gezegd. Hij houdt woord. Kyriadis heeft zijn handen vol in een land met twintig politieke kranten (elk met een eigen sportsectie) en veertien dagelijkse sportkranten, waarvan alleen al drie in Thessaloniki. De perschef heeft uitgerekend dat hij per dag gemiddeld vier uur aan de telefoon hangt met de pers en gemiddeld vijftig journalisten per dag spreekt. Vandaag komt er één uit België bij, bij wie Kyriadis meteen informeert hoe het Sérgio Conceição (tot vorig jaar eerst speler en dan technisch directeur bij PAOK) vergaat. Conceição heeft, zo wordt duidelijk, in Thessaloniki een goeie naam achtergelaten. De laatste speler die voor de training arriveert, is de Tunesische international en rechtsback Anis Boussaidi, samen met spits Dimitrios Salpigidis en aanvallende middenvelder Nabil El Zhar (ex-Liverpool) nieuw dit jaar. Drie jaar geleden speelde Boussaidi nog een half jaar voor KV Mechelen, hem toen aangeraden door zijn manager (" misterDimitri") die hij kende van bij Metalurh Donetsk. Boussaidi wordt weemoedig wanneer hij het over de aanhang van Mechelen heeft ("fantastische fans"), of over Peter Maes ("goeie trainer. Waar zit hij nu?") of Fi Vanhoof: "Een man die de club sportief goed stuurt." Maar Red Bull Salzburg bood hem betere voorwaarden en voetbalde Europees. Het eerste jaar onder Huub Stevens liep goed, vorig jaar ging het na een blessure helemaal mis tussen hem en de Nederlandse coach, voor wie hij geen goed woord meer over heeft. In de winter kon hij naar Germinal Beerschot, maar daar zag hij weinig perspectief. Met Salzburg speelde hij de laatste zes maanden niet meer. Toen PAOK hem een reddingsboei toegooide, aarzelde hij geen moment, ook al liep zijn contract met Salzburg nog een jaar door: "Maar ik lever liever veel geld in om te spelen bij een warme, familiale club dan dat ik veel geld opstrijk in een kille club met een trainer die niet eerlijk is." Met Metalurh Donetsk speelde hij ooit eens tegen PAOK. "Zelfs in Oekraïne waren hun supporters talrijker dan onze thuisaanhang. Ik dacht: als ik ooit eens voor deze club zou kunnen spelen, zou dat ongelofelijk zijn. Het klinkt als een cliché, maar PAOK is echt één grote familie. De voorzitter en de manager zijn ex-spelers. Dat praat makkelijk. Iedereen hier spreekt de taal van voetbal." Een blik op het organigram is indrukwekkend. Weinig eersteklassers in België hebben zo veel voetbalknowhow als de topclub uit Thessaloniki. De voorzitter, de manager, de technisch directeur, de assistent-manager, de hoofdtrainer: allemaal ex-PAOK-spelers, die als geen ander uitstralen waar PAOK voor staat. 'Trots, 'Weerstand', 'Dromen' en 'Veroveren' zijn de vier begrippen waar het vierletterwoord volgens hen voor staat. De liefde voor de club en het familiegevoel zijn begrippen die altijd weer aangehaald worden. Neem nu aanvaller Dimitrios Salpigidis, de man die met zijn torinstinct het probleem oplost waar PAOK vorig jaar mee sukkelde. Salpigidis, een product van de jeugdacademie, werd in 2006 onder luid protest door de toenmalige voorzitter verkocht aan Panathinaikos, omdat PAOK dringend geld nodig had. Vorig jaar wilde Panathinaikos zijn contract vernieuwen, maar Salpigidis weigerde en keerde dit seizoen, einde contract, terug naar PAOK, dat hij op zijn 28e nog diensten kan bewijzen. Bij PAOK verdient hij amper de helft van wat hij bij Panathinaikos opstreek. Macht en geld zijn de wapens van de grote clubs uit Athene, passie is het wapen van PAOK. Passie was wat ex-vedette Theodoros Zagorakis leidde toen hij nog geen maand na het beëindigen van zijn spelerscarrière in juni 2007 voorzitter werd. Geld stopt hij niet in de club, maar zijn komst zette wel een rem op een financiële val en werkte als een magneet op sponsors met een passie voor de club, die er vertrouwen in hebben dat dit idool hun geld goed zal besteden. Terwijl met de overheid een plan werd uitgedokterd voor de dertig miljoen euro openstaande schulden, verzamelde de voorzitter tien miljoen euro om de andere schulden aan spelers, makelaars en leveranciers af te betalen. Normaal verkoopt PAOK gemiddeld 5000 seizoenkaarten (het stadion loopt dan vol met losse tickets), nu kochten 20.000 fans vooraf een seizoenkaart, waardoor de club nog voor de start van de competitie een flink gevulde kas had. Voor de sportieve wederopbouw haalde Zagorakis de Portugese trainer Fernando Santos, die nog zijn trainer was bij AEK Athene. Als sportieve versterkingen haalde Santos Conceição, Pablo Contreras, Pablo García, Zlatan Muslimovic en Vieirinha. Na een moeizame start groeide PAOK met bescheiden middelen uit tot een goed geolied team dat bij voorkeur vanuit een stevige organisatie speelde. De voorbije twee jaar had het de minst gepasseerde verdediging. Sinds deze zomer is Santos, die een job wilde met minder stress, de nieuwe Griekse bondscoach als opvolger van Otto Rehhagel. Onder druk liet Zagorakis zich overhalen om als opvolger niet te kiezen voor de huidige trainer, Pavlos Dermitzakis, die uit dezelfde stad afkomstig is als de voorzitter en samen met hem als speler bij PAOK kwam, omdat men een half jaar ervaring in eerste klasse als te riskant beschouwde. Toenmalig sportief directeur Zisis Vryzas kwam via zijn Italiaans spelersverleden uit bij Mario Beretta, maar het klikte niet tussen trainer en spelers. Een week voor de belangrijke Champions Leaguewedstrijd tegen Ajax haalde Zagorakis toch Dermitzakis, waardoor Beretta al na 38 dagen en zonder één officiële wedstrijd opstapte. De ingreep werkte. PAOK speelt een stuk aanvallender en avontuurlijker dan de voorbije twee jaar en bekoort de fans. In Brugge zal het bezoekende vak vol zitten, de helft supporters uit België, Nederland en Duitsland, de andere helft Grieken (er waren 5000 gegadigden). Nikos Ioannidis werkt in een boekhandel in het stadscentrum. Onlangs vloog hij nog naar Brussel om met de trein door te reizen naar Amsterdam en daar ter plaatse een kaartje te kopen voor de wedstrijd tegen Ajax. In Brugge zal hij er niet bij zijn. Ook hij kon door zijn familiale achtergrond niet anders dan voor PAOK supporteren. "Mijn moeder komt uit Istanboel, zij emigreerde in de jaren vijftig." Ioannidis was een van de 3000 PAOK-fans die de kwalificatie van PAOK ten nadele van Fenerbahçe in Istanboel meemaakten. In België was dat maar een simpele voetbaluitslag, in de Grieks-Turkse context een zaak op leven en dood. "Zesentwintig uur zijn we onderweg geweest, allemaal met de bus, voor 2500 kilometer. Niemand mocht op eigen houtje reizen, te gevaarlijk. Van de bus ging het meteen het stadion in, na de match moesten we onmiddellijk weer de bus op. De politie escorteerde ons langs de cafés met de harde kern van Fenerbahçe. Er werd met stenen gegooid, dat was best hevig." Het verhaal stemt hem weemoedig. "Weet u: ik ben al zo vaak in Istanboel geweest, een heel aangename stad trouwens. Maar als het om PAOK gaat, komen de emoties los, altijd en overal." door geert foutréPAOK speelt de laatste twee jaar het beste voetbal in Griekenland. Miro Martinidis