Hoort Kazachstan bij Europa of bij Azië ? Dat vinden ze bij de Kazachse voetbalfederatie nu eens een interessante vraag. In het bondskantoor achter het Central Stadion in de vroegere hoofdstad Almaty kijkt vicevoorzitter Sayan Khamitzhanov hoe secretaris Askar Akhmetov naar de muur stapt waar een kaart hangt. Het is een kaart van Europa.
...

Hoort Kazachstan bij Europa of bij Azië ? Dat vinden ze bij de Kazachse voetbalfederatie nu eens een interessante vraag. In het bondskantoor achter het Central Stadion in de vroegere hoofdstad Almaty kijkt vicevoorzitter Sayan Khamitzhanov hoe secretaris Askar Akhmetov naar de muur stapt waar een kaart hangt. Het is een kaart van Europa. Geografisch, wordt algemeen aanvaard, stopt Europa aan het Oeralgebergte, waar Rusland overgaat in Siberië. Maar waar loopt die grens ten zuiden van dat gebergte ? Langs de Oeralrivier, die in de Kaspische zee uitmondt, wijst Askar Akhmetov. Ten westen van die rivier ligt een klein stukje Kazachstan : "Tien procent van Kazachstan ligt in Europa. Daarom konden wij kiezen tussen aansluiten bij de UEFA of de Aziatische voetbalfederatie, terwijl bijvoorbeeld Oezbekistan of Turkmenistan dat niet konden. Zij liggen hélemaal in Azië. Kazachstan is qua bevolkingssamenstelling een mix, maar wij voelen ons Europees." De gezichten op straat zien er in het noorden van het land erg Russisch uit, in het zuiden Aziatisch. Geen wonder : in Kazachstan wonen 108 nationaliteiten. Bijna de helft van de bevolking van het land noemt zich Moslim, maar in het straatbeeld van de grote steden zijn geen hoofddoeken of lange baarden te zien. Alcohol wordt overal geserveerd. Het Kazachs bier is lekker, vodka vloeit er even rijkelijk als in Rusland. Maar als Kazachstan zich dan zo Europees voelt, waarom opteerde het dan in 1994 voor aansluiting bij de Aziatische voetbalbond en maakte het pas op 25 april 2002 de overstap naar Europa ? De bobo's kijken naar mekaar. "Eigenlijk hadden we meteen moeten aansluiten bij Europa", geeft secretaris Akhmetov toe. "Je wordt enkel beter als je je met betere teams meet. Het niveau in Azië lag laag en in die jaren werden we er niet beter op. De ommekeer kwam er deels onder druk van de publieke opinie, en door het aantreden van nieuwe beleidsvoerders."Eigenlijk speelde de pers een belangrijke rol in de ommekeer, zeggen voetbalverslaggevers Yerik Sadykov en Geniy Toulegenov van sportkrant Prosport. "Bij de onafhankelijkheid koos de bond tot eenieders verbazing voor Azië. Misschien dacht men zo gemakkelijker op de OS of op een WK te geraken. Maar Azië is op voetbalvlak als een moeras waar je steeds verder in weg zinkt. Alleen in Europa geraak je vooruit. De bond nam een foute beslissing. Toen Prosport een referendum organiseerde bij spelers, pers en publiek, koos 99 procent voor Europa. De TV speelde daar op in. Met de komst van enkele jongere machthebbers bij de bond werd de stap gezet. Zonder druk van de media zit Kazachstan waarschijnlijk nog in Azië." Ook al incasseert het land de ene nederlaag na de andere, heimwee naar Azië waar het in 2001 nog 97e stond op de FIFA-ranglijst heeft Kazahstan niet, zegt vice-voorzitter Khamidzhanov. "Ook al krijgen we slaag, je bent beter de slechtste leerling van een sterke klas dan de beste van een zwakke klas. In het eerste geval is er nog ruimte voor vooruitgang. In het tweede niet." De eerste Europese campagne, in een WK-kwalificatiegroep met Oekraine, Denemarken, Griekenland en Turkije, was zwaar. Voor de komende EK-wedstrijden maakt Kazachstan zich evenmin illusies, zegt secretaris Akhmetov : "Misschien kunnen we thuis een paar punten pakken, tegen Armenië of Azerbeijdjan. Zij hebben niet meer talent of middelen dan wij. Hun voorsprong op ons is een aantal jaar Europese ervaring." Om de kloof te dichten koos Kazachstan een Nederlandse bondscoach : Arno Pijpers. Akhmetov : "Hij toonde met Estland dat hij een klein voetballand beter kan maken. Pijpers ként de Europese landen waar we tegen spelen, hij heeft ook de Europese licentie, wat geen enkele Kazachse trainer bezit. Hij moet onze coaches leren wat professioneel werken is. De Nederlandse school is gerenommeerd. Nam Rusland na ons ook geen Nederlandse coach ( Guus Hiddink, nvdr) ?" Het adembenemende uitzicht van op de kamers van Hotel Otrar in Almaty neemt elke vorm van jetlag na twaalf uur oostwaarts reizen meteen weg. De zon schittert op de gouden koepel van de Zenkovkerk in het Panfilovpark, en op de besneeuwde bergtoppen van de Zailiysky Alatau, tot 5000 hoog op de grens met Kirgizië en China. Nog geen half uur rijden van het stadscentrum kan in wintersportcentrum Shymbulek een groot deel van het jaar geskied worden. In de zomer zijn er mountainbikes te huur voor meerdaagse tochten naar Kirgizië. Het stadscentrum van Almaty oogt niet Aziatisch. Het is een groene stad, met brede boulevards en een mix van moderne flatgebouwen en sobere Sovjetblokken : slechts twee houten gebouwen van de oude stad (als Russisch fort gesticht in 1854) overleefden de aardbeving van 1911. Op een doordeweekse dag rijden op de brede boulevards de talrijke '4x4's en de nieuwste modellen van Mercedes, BMW en Lexus mekaar vast in een stilstaande file. Business is zo te zien booming in een land waar alle elementen uit de Tabel van Mendeljev in de grond zitten. " Many rich people here", zegt journalist Geniy Toulegenov. Taxi's circuleren nauwelijks in de straten die op één na (Furmanov Street) na de onafhankelijkheid een nieuwe naam kregen, maar dat geeft niet. Je wuift vanaf de straatkant : elke voorbijzoevende auto is een potentiële taxi. Gauw even bestemming vermelden en een prijs negotiëren en je bent onderweg, langs de chique Italiaanse en Franse boutiques. Het krioelt hier in het stadscentrum ook van de casino's. "Almaty heeft wel 160 casino's, maar geen goede oefenvelden voor jonge voetballers", merkt Toulegenov bitter op. De gebrekkige accommodatie is één van de grote problemen van het Kazachse voetbal. Ook eersteklassers blijven niet gespaard. Vorig jaar haalde enkel topclub Kairat een Europese licentie, het jaar daarvoor speelde geen enkele Kazachse club Europees. Dit jaar kreeg de bekerwinnaar en topclub uit de nieuwe hoofdstad, Astana (getraind door bondscoach Arno Pijpers) geen Europese licentie. Kairat nam Astana's plaats in. Net na de onafhankelijkheid in 1994 was alles simpel. Wie geld had, mocht meespelen in de eerste klasse. Het eerste jaar kregen 20 ploegen een licentie. Eersteklassers moesten hun spelers maandelijks minimaal 200 en maximaal 1000 dollar uitkeren. Tegenwoordig heeft de doorsnee prof in eerste een maandsalaris van 1000 euro. Met premies inbegrepen komt de gemiddelde speler per seizoen aan 30.000 euro : veel meer dan wat de gemiddelde arbeider verdient. Straks plant de Kazachse bond interlands tegen Europese ploegen in het fonkelnieuwe stadion van de eersteklasser FC Aktobe, dat het dichtst bij het hartland van Europa ligt, maar de Rode Duivels snuiven waarschijnlijk straks nog de sfeer van het cosmopolitische Almaty (letterlijke betekenis : 'vader van de appelen') op. Het Centraalstadion, waar de nationale ploeg zijn thuismatchen afwerkt, qua uitzicht één van de mooiste stadions met de besneeuwde bergtoppen op de achtergrond, werd gebouwd in 1958 en biedt plaats aan 26.000 kijkers. Voor de 'derby' tegen Oekraïne zat het vol, maar tegen Denemarken kwamen er nog maar 13.000 toeschouwers. Dat is nog altijd veel in vergelijking met de gemiddelde competitiewedstrijd. Enkel competitieleider FC Tobol, dat in 2003 in de tweede ronde van de Intertoto Sint-Truiden uitschakelde en als enige Kazachse club ooit Europees verder dan één ronde geraakte, haalt gemiddeld 8.000 kijkers. Daarom beslisten FC Alma Aty en Kairat, die beide hun wedstrijden in het Central Stadion afwerken, in het begin van de competitie de toeschouwers gratis binnen te laten. Het gemiddelde steeg van 3.000 naar 5.500, maar voor de tweede thuismatch vroeg Kairat voor een ticket 200 Tenge : omgerekend 1,4 euro. Kairat, nog steeds de ploeg van de spoorwegen, is van oudsher dé topclub in het land en veruit de club met het grootste budget. Als enige Kazachse club speelde het een aantal jaar in de hoogste klasse van de USSR-competitie. Dat gebeurde voor het eerst in 1960. In 1986 werd het zevende, de hoogste plaats ooit. Toen de USSR uiteenviel, speelde Kairat in de tweede klasse, samen met twee andere Kazachse clubs, Shakhtar Karanganda en Traktor Pavlodar (nu Yirish Pavlodar). De tweede club uit Almaty, FC Alma Ata, is samen met Kairat en regerend kampioen Pavlodar één van de drie privaat gesponsorde eersteklassers. Het heeft niet alleen een eigen jeugdschool waar jonge spelers studies en voetbal combineren, maar ook een Nederlandse trainer. Anthonis Joor vormt samen met bondscoach Arno Pijpers (die FC Astana traint) en de Russische coach die FC Aktobe vorig jaar naar de eerste landstitel voerde, de buitenlandse trainersgilde. Hij traint sinds mei 2005 ook de nationale beloften. Joor kreeg als hoofd opleidingen van ADO Den Haag ooit een Kazachse delegatie op bezoek. "In mei vorig jaar werd ik gebeld of ik zin had om het hier over te nemen. Nederlanders zijn nu eenmaal avontuurlijk ingesteld."Zijn jong team kan volgens hem mee in de Nederlandse eerste divisie. Het probleem van het Kazachse voetbal, noemt hij "het gebrek aan organisatie en discipline op het veld. Als je een team op het veld kan zetten dat een bepaalde veldbezetting aanhoudt, terwijl andere teams daar niet in slagen, win je snel terrein. Je hebt een ploeg of zes die tactisch onderlegd zijn. De rest speelt opportunistisch, met veel loopwerk. Wij proberen de bal het werk te laten doen, bij andere teams doen spelers het werk, niet beseffend dat er maar één de snelste is : de bal."Kazachstan hééft jong talent : "De jongens zijn gretig, maar je moet de juiste info en oefenstof aanbieden om dat talent te ontwikkelen. Dat het voetbal internationaal niets voorstelt, is net de uitdaging. Ze willen er iets van maken, er graag bij horen. Ze hadden ook rustig in Azië kunnen blijven. Je voelt aan alles dat dit land vooruit wil. Astana is een bouwput, Almaty ook. Het voetbal profiteert daar mee van, maar de tegenstellingen zijn op dit moment nog heel groot. De ene heeft heel veel, de andere bedelt op straat."Kazachstan is ook een immens land. Joor maakte al uitmatchen mee van 17 tot 32 uur in de trein. Zijn tegenstander van die dag, Ordabasi uit Shymkent, kan niet klagen. Het traject naar huis bedraagt slechts 600 kilometer. Weet u nog wie scheidsrechter was op de WK-wedstrijd België-USSR in Mexico 1986 ? Elke Kazach die ouder is dan dertig, roept bij het horen van de naam 'België' spontaan : ' Frederiksson !' Die Zweedse scheidsrechter, weet eenieder daar, heeft toen met twee buitenspelgoals van België de USSR bestolen ! Wraak nemen zit er volgende week niet in. Langzaam gaat Kazachstan zijn eigen weg, al blijft het land nog meer gericht op Rusland dan op Azië. In Petropavlovsk, de geboortestad van wielrenner Alexander Vinokourov, staat de prijs van een treinticket nog in Russische roebels in plaats van in tenge en geeft de grote klok in de vertrekhal de tijd in Moskou aan. In Sports Bar San Siro in Almaty, waar je op grote TV-schermen live wedstrijden kan volgen uit de grote competities en ondertussen naast Heineken, Budweiser, ook Blanche de Bruxelles en Leffe kan drinken, trekt de rechtstreekse uitzending van een competitiematch uit de Russische hoogste klasse alle aandacht, terwijl in een zijzaaltje slechts één man Blackburn-Liverpool uit de Premier League volgt. In Rusland voetbalde ook Kazachstans speler van het jaar. Shamat Shimakov (28) is als rechtshalf de beste speler van Kairat én internationaal. Ook hij is wat blij dat hij tegen Europese tegenstanders mag voetballen, al was er meer strijd tegen Aziatische teams : "De scheidsrechters in Europa hebben meer niveau, de tegenstander ook. In Azië wisten we vooraf vaak van wie we wel konden winnen, in Europa is het harder voor ons, maar interessanter. Daar leren we iets." Wat is volgens hem het grootste probleem van het Kazachs voetbal ? "We zijn te laat naar Europa gekomen, daardoor hebben we veel tijd verloren en meer dan tien jaar achterstand qua jeugdopleiding. Kazachstan speelt nog maar twee jaar in Europa. Wij weten dat het moeilijk wordt om nu al wedstrijden te winnen. We gaan om te leren, hopen dat we van de komende wedstrijden genieten en misschien een paar punten thuis kunnen houden." Een beenbreuk blokkeerde zijn doorbraak bij de Russische tweedeklasser Rostov. Toch hoopt hij ooit nog eens in het buitenland te voetballen : "Daar droomt toch elke prof van ?" GEERT FOUTRé