E lizabeth Magadlela leunt tegen de gevel van haar huisje, dat gloeit onder de blakende zon. Dat een journalist helemaal uit België naar Gugulethu is gekomen om haar te ontmoeten - ze kan het maar niet vatten. In haar hoofd echoën de stemmen die twee uur lang in de kleine woonkamer over elkaar heen zijn gebuiteld. Het hoofd heeft lucht nodig.
...

E lizabeth Magadlela leunt tegen de gevel van haar huisje, dat gloeit onder de blakende zon. Dat een journalist helemaal uit België naar Gugulethu is gekomen om haar te ontmoeten - ze kan het maar niet vatten. In haar hoofd echoën de stemmen die twee uur lang in de kleine woonkamer over elkaar heen zijn gebuiteld. Het hoofd heeft lucht nodig. Nu staat ze buiten, een ogenblik alleen, en haalt diep adem. Een waardige vrouw, maar getekend. Het leven heeft haar niet gespaard. Ze vertelt hoe ze jarenlang zes dagen op zeven werkte - hárd werkte - in een KFC-fastfoodrestaurant om in de opvoeding van haar drie zonen te voorzien. Eén vrije dag had ze. Die was voor God en kerkbezoek. Haar geloof is onwrikbaar. "Wat in dit aardse leven gebeurt," zegt ze met zachte stem, "is al eens gebeurd in de hemel. Life is a replay." Tegenover het huis ligt het grasveld van United Aces FC, het eerste clubje van Anele, haar voetballende zoon. De omheining is afgezet met prikkeldraad, in de berm stapelt het zwerfvuil zich op. Ernaast loopt een spoorlijn. "Ik was altijd bang wanneer hij van over de spoorweg kwam. Het is er erg gevaarlijk. Je kunt er zomaar overvallen worden. Het is nooit gebeurd, maar ik sliep niet als ik wist dat hij van die kant kwam." Meteen na onze aankomst in Kaapstad heeft Colin Gie ons in zijn wagen naar Gugulethu gereden. Gie, een blanke Zuid-Afrikaan, is de man die Anele enkele jaren geleden naar België bracht. Eerst voor een jeugdstage in Moeskroen, daarna op proef bij STVV en ten slotte onder contract bij RC Genk. Hij was het die Anele uit zijn township weghaalde en hem als prille tiener in zijn voetbalschool opnam. Nu is hij onze gids, op uitdrukkelijk advies van Anele. Zijn rootsverhaal optekenen in Kaapstad? Prima, maar ga niet alleen, zei hij. "Veel te gevaarlijk." Zijn jongste broer werd er vorig jaar in oktober op straat vermoord. Ook hijzelf werd er al overvallen. "Toen we Anele in onze academie opnamen, brachten we hem voor zijn eigen veiligheid onder in een pleeggezin", vertelt Gie. "Hier in dit huis is het veilig, maar niet op straat. Het volstaat dat iemand een biertje te veel op heeft en hij is tot iets doms in staat. Mensen hokken samen in groepjes, drinken of nemen drugs, en een ogenblik later zit je met een drama. Soms ook uit jaloezie. Toen Anele als veertienjarige in ons eerste elftal begon te spelen, leidde dat tot afgunst in de wijk. Zodra je bekend wordt, ben je een target - een doelwit. Park, een vriend van hem, is ooit doodgestoken op weg naar huis. Dus als een jongen het maakt, moet je hem en zijn familie beschermen door hem er weg te halen." Over een verklaring voor het gevaar in het township hoeft Gie niet na te denken. "Gebrek aan werk", weet hij. "Aan kansen ook. Heel triest. Wie goed is in sport behoort nog tot de gelukkigen. Sport kan een manier zijn om de ellende te ontvluchten. Het probleem echter is dat velen niet gefocust blijven en weer op het slechte pad raken." Gie is aan het woord in de woonkamer van Elizabeth. Om zijn laatste uitspraak kracht bij te zetten richt hij zich tot Zwane Mouduzi, een jeugdvriend van Anele, die naast Elizabeth in een van de twee kamervullende fauteuils zit. "Misschien moeten we hem maar eens vragen waarom hij het niet heeft gemaakt. Think about it, Zwane." Zwane glimlacht flauw en richt zijn blik naar de vloer. Veel zin in een antwoord lijkt hij niet te hebben. De woonkamer houdt het er lachend op dat Anele altijd gefocust was en het daarom als enige van zijn vrienden in Europa heeft gemaakt. "Dat ben ik", wijst Zwane. Elizabeth reikt hem een voor een de foto's en knipsels aan die ze speciaal voor het interview heeft gezocht. De uitleg laat ze over aan haar zoons vriend. De foto dateert van 2002 toen Gie met zijn jongens België aandeed in het kader van een samenwerkingsverband met Excelsior Moeskroen. "Anele en ik waren de jongsten", herinnert Zwane zich. De foto's gaan van hand tot hand. "Goeie speler", wijst Gie op een lange jongen. "Helaas, in de knie geschoten." Een andere blijkt intussen een gewelddadige dood te zijn gestorven. Door de openstaande deur valt het zonlicht royaal naar binnen. Op straat joelende kinderen, af en toe een voorbij denderende trein. Verder alleen het tikken van de klok. Phumeza heeft glazen fruitsap gevuld. Zij en Thembisa zijn inwonende dochters van Elizabeths zus. Met z'n tienen is de woonkamer goed gevuld geraakt, stoelen worden bijgeschoven tot in de smalle deuropening naar de keuken en de twee slaapkamers toe. Groter is het huis niet. Niemand lijkt voor zijn beurt te willen praten. Het ontzag voor Elizabeth is voelbaar groot. Pas wanneer haar wordt gevraagd naar wat ze voelde toen Anele een profcontract versierde in Europa, komt ze zachtjes los. "Ik was zó trots", zegt ze bijna op fluistertoon. "Toen hij drie was, voetbalde hij al. Hij zat voor de televisie en keek naar het WK, samen met zijn oudere broer. Tot de morgen zaten ze te kijken. Op een dag sta ik daar ook, beloofde hij, en dan koop ik je een nieuw huis." Ze lacht. "Ik wacht nog altijd." Hele dagen voetbalde hij op straat. Buren kwamen haar zeggen dat hij de andere kinderen daarbij pijn deed en beter op het grasveldje zou spelen. Maar als ze hem dan kwam halen, verborg hij zich onder het bed en huilde. Elizabeth glimlacht bij de herinnering. " He really loved soccer. Elke ochtend voor hij naar school moest, moest ik hem wekken. Elke dag opnieuw. Anders bleef hij gewoon slapen. Maar als het was om te gaan voetballen was hij klaarwakker nog voor ik zelf opstond om naar mijn werk te vertrekken." Hij is een rustige jongen, vertelt ze. "Precies zoals ik, ik ben ook geen prater." Ze zwijgt, dan een diepe zucht. "Toen hij opgroeide, wilde hij zijn zoals de andere kinderen. Maar hij wist dat ik geen geld had, dus hij vroeg me op het eind van de maand niet of ik dit of dat voor hem wilde kopen. 'Als je geen geld hebt, mom,' zei hij, 'hoeft het niet. Maar áls je het hebt ...' Dus deed ik mijn best." Weer een stilte. "Anele kan ook geen neen zeggen. Daar is wel eens misbruik van gemaakt. Je vroeg hem iets en hij zei ja." Het was haar broer Wavis, Aneles oom, die op een dag in de krant las dat FC Fortune selectiedagen organiseerde voor jongens uit de townships. FC Fortune was de toenmalige club van Colin Gie, genoemd naar Quinton Fortune, een oudere lotgenoot van Anele die het via Gies school schopte tot een profcarrière bij Manchester United. Elizabeth: "Mijn broer was degene die hem waarschuwde voor de gevaren van drugs. Doe het niet, zei hij. Hij heeft het niet gedaan." Craig, haar oudste zoon, was ook een prima voetballer. Hij raakte verslaafd, werd ziek en stierf. Dat was zeven jaar geleden. "Anele stond op het punt voor het eerst naar België te reizen. O, wat stond mijn hoofd er niet naar om met hem bezig te zijn! Craig lag in het ziekenhuis. Ik moest er voortdurend naartoe en had geen tijd voor Anele. Datzelfde jaar stierf ook mijn zus - hun moeder (ze wijst op Thembisa en Phumeza, nvdr). En de dochter van hun zus. Die was zelf overleden tijdens de bevalling twaalf jaar geleden. Anele was de peter van het meisje. En dan stierf ook mijn zoon Craig. Drie doden op een rij, in drie maanden tijd." In de woonkamer is het doodstil nu. " He is the one who is chosen", vervolgt Elizabeth vastberaden. "Anele is uitverkoren, na alles wat we hebben meegemaakt. Nu speelt hij voor Bafana Bafana en komt er een journalist helemaal uit België naar mijn huis om met mij over mijn zoon te praten. Ik kan het niet geloven." Zonder haar stem te verheffen citeert ze uit de Bijbel. "In Jeremia 29: 11 zegt God: 'Ik heb plannen met u.' Alleen God kent de timing. Als je tijd gekomen is, kan niemand daar iets aan veranderen. Ik geef Anele vaak boodschappen mee uit de Bijbel. He is a believer also. Het was Gods genade dat hier een ster zou opgroeien. Niemand had dat ooit gedacht, want we waren een arm gezin in dit huis." Een lange stilte valt. Iemand verschuift een stoel. Vorig jaar stierf ook Banele, Aneles jongste broer. Doodgestoken in een dronkenmansgevecht. Elizabeth: "Anele was een gehoorzaam kind, maar de andere twee wilden niet luisteren. Anele vocht nooit, niet één keer heeft hij iemand geslagen. De andere twee wel. Zij gingen de straat op en staken een mes op zak. Ik sliep vaak niet 's nachts. Ik zei hen: ga naar de kerk, maar ze wilden niet. God heeft ons de mogelijkheid gegeven te kiezen voor het leven of voor de dood. Iedereen moet sterven, maar je moet de juiste keuzes maken. Dan zal geluk je te beurt vallen. Dat vertelde ik hen aldoor. Craig wilde in zijn laatste dagen nog voetballen. Maar het was te laat. God had hem de kans gegeven, maar hij nam ze niet." De klok tikt nu oorverdovend in de woonkamer. "Anele was so close met Craig. Die twee waren altijd samen, ook al verschilden ze acht jaar in leeftijd. Toen hij stierf, zei Anele niet veel. Hij huilde alleen maar." En toen vertrok haar voetballer definitief naar Europa. "Dat was hard, natuurlijk", geeft Elizabeth toe. "Gelukkig kreeg ik hulp van mijn nichten die bij mij introkken." Inmiddels leven ze met z'n elven in het huis, groot en klein. Om wie het allemaal gaat, is niet meteen duidelijk, maar de verbijstering op het Europese gelaat zorgt voor vrolijke hilariteit. En dan is Thembisa nog eens zwanger. Van een tweeling! Van een vader van Anele is dan weer geen spoor. "Mijn man stierf in 1992", zegt Elizabeth, waarmee ze de stiefvader van Anele bedoelt. Zijn biologische vader verliet al vroeg het huis. Heel soms ziet Anele hem nog. Hoe ze het allemaal klaarspeelde, als alleenstaande moeder met drie zonen? Elizabeth vouwt de handen in haar schoot. " I just did it. Ik deed het gewoon. God heeft voor alles een plan. En hij zond me Colin. En sinds Anele in België speelt, helpt die me ook veel. Dankzij God, want God gaf hem zijn talent." Nog niet één keer bezocht ze haar zoon in Genk. Een kwestie van prioriteiten, legt Colin Gie uit. "Anele heeft veel geïnvesteerd in de verbouwing van dit huis. Dat heeft handenvol geld gekost. De rest komt wel." Achter het huis blijken in een apart blok vier kamers te zijn bijgebouwd. Klein, maar net. Opzij van het kleine, zanderige koertje staat een soort houten berghok. Het blijkt de slaapkamer van Anele te zijn geweest. Voor we vertrekken, klampen we Zwane nog aan. Of hij geen spijt heeft van zijn keuzes als hij ziet wat zijn goede vriend Anele ondertussen heeft bereikt? Hij rekt zich uit en haalt de schouders op. "Een beetje misschien. Maar dat is het leven." Op de terreinen van de legerbasis in Wynberg, een groene buitenwijk van Kaapstad, ontmoeten we Cecil Ntlebi opnieuw. Hier is de Cape United Soccer School of Excellence van Colin Gie gevestigd. Ze bestaat sinds ruim een jaar en is een vervolg op wat dik tien jaar geleden, op dezelfde locatie, begon als FC Fortune. Hier zette Anele zijn laatste stappen voor de grote oversteek naar Europa. Cecil is een van de trainers van Cape United, maar kent Anele van langer geleden. Nadat hij bij Aces had gevoetbald trok de jonge voetballer naar Cape Town Pirates, een andere club in Gugulethu. Cecil was er coach. "Hij was negen jaar", vertelt de struise man. "We speelden op slechts vijf minuten wandelen van zijn huis." Het was Cecil zelf die het jeugdvoetbal bij Cape Town Pirates uit de grond stampte. Het hield de kinderen van de straat, waar het gevaar om elke hoek loerde. "Op een dag ben ik er gewoon mee begonnen. Uit passie, zonder dat iemand het me had gevraagd. Soms daagden er maar vijf, zes spelers op, maar ik trainde ze. Elke dag, van maandag tot vrijdag na school. En op het eind waren ze met twintig of veertig man. Just playing. Meer was onmogelijk met slechts twee of drie ballen. In het weekend speelden we wedstrijden tegen andere ploegen." Over het prille talent van Anele laat hij zich voorzichtig uit. "Eerlijk? Er waren veel jongens met talent. Maar hij was zeker een van de besten. Anele was een stille jongen. Soms vergat je bijna dat hij er was. Wanneer we ploegen vormden, bleef hij altijd over. Hé, daar is Anele nog ... Je zette hem om het even waar. Centraal op het middenveld is volgens mij zijn beste positie, maar wat je hem ook vraagt: hij doet het. Anele klaagt nooit. Dat hij het nu als eerste uit ons township tot de Bafana Bafana schopt, maakt ons buitengewoon trots." Verwijzend naar Elizabeths woorden zegt Cecil: "Als ik zijn moeder zo hoor praten over wat zij allemaal hebben meegemaakt, dan kan ik maar één ding zeggen: this boy is a survivor, he's got a big heart. Hij heeft het toch maar mooi gemaakt." Nabij Kaapstad, maar aan de oostkant van Kaap de Goede Hoop, ligt Simon's Town, een oude marinebasis die de sfeer van Britse kuststadjes ademt. Hier stuurde Colin Gie Anele naar school. "Ver van de probleembuurten. In dit stadje wonen vooral oudere mensen. Die rust is goed voor jonge spelers. Hier leerden ze gedisciplineerd te zijn. Drie keer per week pikten we Anele met een busje op voor de training. In het weekend speelde hij een wedstrijd met FC Fortune." De school ligt tegen een heuvel met zicht op de oceaan. De jaren die hij hier schoolliep, werd Anele opgevangen in het gezin van Greg en Sharon Herman. In hun huis - gelegen in wat Greg zelf een upper middle class wijk noemt - wonen nu de twee zonen, Garth en Ryan. De ouders, met de elfjarige dochter Shaundry, houden een eind verderop het internaat van de Cape United Soccer School of Excellence open. In dat internaat stelt Gie ook Aneles moeder Elizabeth en zijn nichten Thembisa en Linda tewerk. Bij de Hermans kwam Anele in een stabiele gezinssituatie terecht. Greg: "Hij kreeg dezelfde aandacht en verantwoordelijkheden als onze kinderen. Hij was een volwaardig deel van ons gezin. Anele was een jaar ouder dan Ryan en was voor hem als een broer. Ook voor Shaundry. Hij noemde haar meire - meisje." "We kwamen altijd voor elkaar op", zegt Ryan. "We hebben nog steeds contact, meestal via Facebook. Soms bellen we." Vorige zomer verbleef hij een volle maand bij zijn vriend in Genk. Dat was toen hij zelf op proef was bij STVV. Een contract zat er niet in en momenteel zit hij zonder club. "Ik weet dat ik harder moet werken." Anele was een gemakkelijke jongen, zijn Greg en Sharon het roerend eens. Het contact met zijn moeder was hartelijk. "Zij heeft altijd gezegd dat ze hem liever bij ons had dan in het township", vertelt Sharon. "Ze is maar één keer bij ons thuis geweest. Wij waren vaker daar om hem op te pikken of af te zetten, maar hij voelde zich hier erg thuis. Vertelde ook alleen maar positieve verhalen aan zijn moeder. Dat stelde haar gerust." Greg: "Hij was gelukkig hier. Zijn afkomst was voor ons ook helemaal niet belangrijk. Wij hebben fijne mensen ontmoet in Gugulethu. Dat telde." Sharon: "Hij hield van mijn keuken. Dat is ook altijd het eerste wat hij me zegt: ik mis je kookkunsten. Hij was dol op tripe, een specialiteit gemaakt van de maag van een schaap. Dat is wat ze aten in de townships. Ik zei hem dat mijn kinderen dat nooit zouden eten, maar toch maakte ik het klaar. Alleen voor ons twee. Ik beweer niet dat ik het lekker vond, maar ik at het wel." Sharon kirt het uit van de pret. Zoals ook wanneer ze terugdenkt aan dat paasweekend toen zij en Greg er eens tussenuit trokken. Extra vroeg opgestaan om de verkeersdrukte te ontlopen. Lagen Anele en Ryan nog steeds onder hun dekentje in de zetel voor de televisie. "Geef hem een fauteuil en hij is gelukkig." "Vertel eens van zijn laatste nacht hier", zegt Gie plots. Voor zijn grote reis naar België sliep Anele niet in Gugulethu, maar bij de Hermans. "O, wat heeft Shaundry toen gehuild", gilt Sharon. "En toen begon ik ook, én Anele!" Ze lacht en kijkt opzij naar haar dochter bij wie de tranen prompt weer over de wangen rollen. "Kijk," port haar mama haar in de zij, "nu begint ze weer." Greg: "Zie je nu hoe close ze waren?" Een kleine onthulling, dat willen we graag nog horen voor we afscheid nemen. Greg lacht. "Ryan, jij misschien?" "Hij houdt van de meisjes. He's a ladies' man." Hilariteit in de zetel. Sharon: "'s Morgens dropte ik hen aan het station waar ze de trein naar Simon's Town namen. Maar in de namiddag kwamen ze te voet naar huis. Dan gebeurde het wel eens dat Anele er niet bij was. Had hij een latere trein genomen omdat hij een meisje wilde zien aan de bushalte." Greg: "Soms liet hij mij een foto zien. ' She's my wife', zei hij dan. 'Jaja, Anele, tot de volgende hier staat zeker?' Ach, hij was een gezonde jongeman. Zolang er maar geen baby's van kwamen, was het goed. Dat peperde ik hem altijd wel in." door jan hauspieToen hij drie was, zei hij: op een dag sta ik daar ook en dan koop ik je een nieuw huis. moeder ElizabethWanneer we ploegen vormden, bleef hij altijd over. trainer Cecil Hij houdt van de meisjes. He's a ladies' man. boezemvriend Ryan