Even terug naar maart 2008. Terwijl Standard onder Michel Preud'homme op zijn eerste titel in 25 jaar afstevent, zitten scouts van Everton op de tribunes ijverig te noteren. Ze volgen Marouane Fellaini en bereiden een bod voor. Later die zomer zal Fellaini voor ongeveer 20 miljoen euro naar de Mersey verhuizen. In dezelfde zomer, een paar weken eerder, trekt Vincent Kompany van Hamburg naar Manchester City. Anderen volgen en acht jaar later zitten 11 van de 23 Belgische voetballers op dit EK in de Premier League.
...

Even terug naar maart 2008. Terwijl Standard onder Michel Preud'homme op zijn eerste titel in 25 jaar afstevent, zitten scouts van Everton op de tribunes ijverig te noteren. Ze volgen Marouane Fellaini en bereiden een bod voor. Later die zomer zal Fellaini voor ongeveer 20 miljoen euro naar de Mersey verhuizen. In dezelfde zomer, een paar weken eerder, trekt Vincent Kompany van Hamburg naar Manchester City. Anderen volgen en acht jaar later zitten 11 van de 23 Belgische voetballers op dit EK in de Premier League. En nu terug naar maart 2008. België is blij, de Rode Duivels zijn één plaatsje gestegen op de FIFA-ranking, van plaats 43 naar plaats 42. Bij België staat Brian Vandenbussche (Heerenveen) in doel, is Gill Swerts (Vitesse) rechtsachter, is Christophe Grégoire (AA Gent) linkermiddenvelder en voetbalt Mousa Dembélé (AZ) in steun van Luigi Pieroni (RC Lens). Acht jaar later staat België tweede op de wereldranking en voetballen de spelers van de nationale ploeg bij Chelsea, Tottenham, Barcelona, Manchester City en Liverpool. Is er een oorzakelijk verband tussen de twee? Bepaalt migratie mee de ranking en in welke mate? Daarbij moeten we twee soorten migratie onderscheiden: de sportieve migratie (voetballers gaan van de ene competitie naar de andere en worden daar beter) en de economische (mensen verhuizen van de ene natie naar de andere, en nemen vervolgens een nieuwe nationaliteit aan). En in hoeverre had dat een invloed op EURO 2016? Het valt hier geregeld als opmerking uit de mond van Marc Wilmots en bij de analisten: er zijn geen kleine landen meer. Tactisch is iedereen goed voorbereid, fysiek ook. De ruimtes worden kleiner, de verschillen ook. Maar zou het kunnen dat dit nu al twee decennia gehoord cliché ook te maken heeft met de toegenomen sportieve migratie na Jean-Marc Bosman, gekoppeld aan een (althans in de grote competities) steeds meer liberale opstelling inzake het toelaten van 'buitenlanders'? Bosman heeft de spelers zeker niet meer vrijheid gegeven (de contracten duren alleen langer), maar een deel van de macht verschoof wel van de club naar de zaakwaarnemer. Die katapulteerde op zijn beurt zijn pionnen steeds sneller richting topcompetities. Koppel dat aan de explosie in medialand - met voetbal achter betaalknop en steeds duurdere contracten - en je kreeg een machtsconcentratie van spelers en steeds rijkere clubs. Clubs die hun voetballers in steeds betere werkomstandigheden konden voorbereiden op topwedstrijden en die steeds breder (en ook vaak jonger) rekruteerden. Dat trok hun niveau omhoog. Die internationalisering heeft een pervers effect op de nationale competities, waar wij ons nog vaak op blindstaren om een nationale ploeg te beoordelen. Daar ontstond een braindrain. Op het WK in 2002 speelde België de achtste finale tegen Brazilië. Van de 23 spelers voetbalden er toen slechts 8 in het buitenland. Hier in Frankrijk zijn er nog vier in de Jupiler Pro League actief. En twee van hen - Jordan Lukaku en Thomas Meunier - vinden dat ze dringend naar het buitenland moeten om hun niveau op te krikken. En om het niveau van de andere Rode Duivels te kunnen volgen. Dat geldt ook voor de andere landen. Was u verbaasd dat Albanië zo goed weerwerk bood tegen de Fransen en de Zwitsers? Weet dan dat vijf Albanezen voor Italiaanse clubs spelen, twee in Duitsland en twee in Frankrijk, om maar de belangrijkste competities te citeren. Verraste Noord-Ierland u? De eigen competitie stelt niks voor, ze voetballen allemaal in de Engelse eerste en tweede klasse, op een paar 'Schotten' na. Onder de indruk van Kroatië? Zeven spelers in de Serie A, vier in de Primera División, twee in de Bundesliga. IJsland? Goeie opleiding in eigen land, maar ook 'afwerking' in Engeland (3), Italië (2) en Duitsland (2). Oké, niet alle spelers van die 'kleine' landen krijgen altijd evenveel speelminuten, maar ze worden op een goeie, steeds betere, professionele manier opgeleid. Koppel daar wat enthousiasme en nationale trots aan, en je krijgt een moeilijk te ontwrichten geheel. Zelfs een topland als wereldkampioen Duitsland (3 spelers in Spanje, 3 in Engeland, 1 in Italië) profiteert van de intellectuele uitwisseling. Dat doet ook Spanje, waar de eigen topploegen sowieso al sterk zijn, maar Vicente Del Bosque toch ook zes spelers uit de Engelse competitie selecteerde, eentje uit Italië en eentje uit de Bundesliga. Toen Duitsland in 2006 in eigen land geen wereldkampioen werd, interviewde Der Spiegel OnlineOliver Bierhoff, de Duitse teammanager. Hij gaf als een van de redenen voor dat 'falen' voor eigen publiek aan dat de Duitse clubs 'geen buitenlandse topspelers' aantrokken, waardoor de Duitse voetballers 'geen nieuwe technieken' konden leren. Inmiddels is dat veranderd, Bayern trok zelfs met Pep Guardiola en nu Carlo Ancelotti gerenommeerde topcoaches aan en verzamelt al een tijdje (ook buitenlands) talent. Het DNA van het voetbal veranderde. Werd Duitsland mede daardoor in 2014 wél wereldkampioen? Kijken we dan naar de ploegen die er in de eerste ronde uitgingen. Rusland, Oekraïne, Roemenië, Tsjechië. Hebben zij iets gemeen? Misschien dit. Roemenië: negen spelers uit de selectie in de eigen competitie, drie in de Bulgaarse, één in Israël, eentje in Qatar en eentje in Saudi-Arabië. Oekraïne: 17 van de 23 voetballen in eigen land. Rusland: 22 spelers uit de eigen competitie, waar de Russische voetballers ook nog een keer extra worden beschermd door een beperking op het aantal buitenlanders. We gaan wat kort door de bocht maar op basis van die statistieken, kan je eigenlijk al vooraf een soort schifting maken. Hoe meer spelers in topcompetities hoe beter de prestaties. Al zijn er uitzonderingen. Oostenrijk was de voorbije jaren een van de sterkste stijgers op de FIFA-ranking. Het begon aan dit toernooi op een tiende plaats, na België, Duitsland, Spanje en Portugal in theorie dus het vijfde land in Europa. Op basis van de deelnemerslijst niet verrassend. Oostenrijk telt in zijn selectie vijftien(!) spelers die in Duitsland voetballen en vier jongens in Engeland. In theorie had de kwalificatie voor de knock-outfase dus makkelijk moeten zijn. 'Oostenrijk heeft mij ook negatief verrast', zegt Jeroen Schokkaert, die nu als analist werkt voor de KBC, maar aan de KU Leuven onderzoek deed naar de effecten van sportieve braindrain op nationale ploegen. Schokkaert: 'Eigenlijk was ons uitgangspunt indertijd het effect van de migratie naar Europa van de Afrikaanse voetballers en in hoeverre dat hun land vooruit zou helpen. We hebben daar onderzoek naar gedaan en stelden vast dat het hielp.' Het thema fascineerde ook anderen. Branko Milanovic analyseerde alle WK's van 1950 tot 2002 en legde een link met sportieve migratie: hoe groter die was, hoe kleiner het doelpuntenverschil werd. Schokkaert: 'Uit ons onderzoek bleek ook dat méér spelers in een grote, buitenlandse competitie krijgen zelfs belangrijker was dan een grotere vijver aan mannelijke bevolking om uit te vissen.' In die zin moet het dus niet verbazen dat IJsland ondanks een bevolking van grofweg 300.000 mensen, goed presteerde op het EK en pakweg Rusland (143 miljoen inwoners) niet. Russen migreren niet, in de nationale ploeg van IJsland zit niemand die nog in eigen land voetbalt. Dat landen als Denemarken en Zweden de voorbije jaren de rol wat moesten lossen, heeft te maken met raakpunten tussen enerzijds sportieve migratie en anderzijds economische. Schokkaert: 'Een voetballer in Zweden of Denemarken, zelfs Noorwegen, heeft het economisch beter dan in landen als Albanië of de Balkan en is misschien niet direct bereid zijn sterk sociaal vangnet op te geven voor een avontuur in het buitenland.' Dat zou ook de terugval van Rusland of Oekraïne kunnen verklaren: voetballers daar worden goed betaald, een verhuis naar het buitenland is niet noodzakelijk. Daarmee komen we bij een ander punt van de discussie. De economische migratie. Niet noodzakelijk van de voetballer zelf, het kan ook via zijn ouders. Voetbal is steeds meer een spel zonder grenzen. Twee jaar geleden, op het WK in Brazilië, waren er drie landen waar spelers geen recht hadden op een tweede paspoort: Japan, Zuid-Korea en Ecuador. Alle andere landen stelden voetballers op die ook voor een andere natie hadden kunnen spelen. Koploper Argentinië, een land van migranten. De Italiaanse Gazzetta dello Sport rekende het bij de start van dit toernooi uit en kwam tot de volgende, opmerkelijke conclusie: van de 552 spelers op dit toernooi zijn er 141 (economische of politieke) migranten of kinderen van migranten. Dat is 25 procent, ofte een speler op vier. Van alle deelnemende landen heeft alleen Roemenië authentieke voetballers. De Zwitsers hebben de meest multiculturele kern in dit toernooi, met liefst 14 van de 23 internationals die in het buitenland geboren zijn of die kind zijn van buitenlandse ouders. Portugal heeft dertien 'vreemde' spelers. Op een gedeelde derde plaats qua multiculturele achtergrond komen België en Albanië, met elk twaalf spelers met vreemde invloeden, al gaat het bij de Albanezen op één na (met Macedonische ouders) allemaal om Kosovaren, etnische Albanezen, dus. Bij de Rode Duivels zijn van de twaalf spelers met buitenlandse achtergrond er zes van Congolese afkomst. Samen met vier Fransen en één Zwitser maakt dat dus elf internationals van Congolese origine op een EK. Niks nieuws onder de zon, dat is al jaren zo. Vorige week maandag was er in Bordeaux een debat over sport, migratie en integratie. Een van de sprekers was Yannick Stopyra. Frans international in de jaren tachtig en spits van de ploeg die tijdens het WK in Mexico het brons pakte tegen de Rode Duivels. Stopyra: 'Ik heb nog met MichelPlatini gespeeld, dat was een Franse Italiaan. Luis Fernandez was een Spanjaard, ik ben zelf van Poolse afkomst. Ik vind het een verrijking, die etnische mix.' Stopyra is nu betrokken bij de opleiding van Girondins de Bordeaux, en gaat geregeld in Afrika op zoek naar talent. Stopyra: 'Wat vindt u van dit tornooi? Eerlijk? Vervelend neen? Zeg het gerust. Er valt amper wat te zien. Hoe komt dat, denkt u? Wij voetbalden vroeger de hele tijd op straat, nu moeten clubs het verdwijnen van dat voetbal compenseren. U zegt het zelf: iedereen krijgt dezelfde opleiding. Ik heb de jonge Zidane nog gekend. Toen hij nog bij Cannes speelde. Hoe vaak heb ik niet gehoord dat hij daar zijn bal moest afgeven? Dat hij niet zo moest dribbelen. Gelukkig trok hij er zich niks van aan. In Afrika zie ik dat ook nog vaak, jongens die spelen. Geloof mij, ik ben de eerste voorstander van migratie. Laat ze maar komen, jongeren uit Afrika. Ze verrijken ons voetbal. Of laat hun ouders maar komen, zoals de mijne.' Naar aanleiding van de wedstrijd Frankrijk-Zwitserland stond op de website van Sport/Voetbalmagazine volgend stukje: 'Op de volgende WK's en EK's zullen ongetwijfeld voetballers opduiken met roots in landen die nu vooral in het nieuws komen door oorlogsberichten (Syrië, Afghanistan, Irak) en die ze ontvlucht zijn, dankbaar voor de kansen die hun nieuwe vaderland hen schonk. Als ze het op het veld goed doen, zullen ze zonder schroom toegejuicht worden door de kinderen van de mensen die vandaag wantrouwig of vijandig staan tegenover hun ouders die net arriveerden. Kortom: 'eigen volk eerst' is in de sport, waar kwaliteit de enige norm is, een achterhaalde term. De sportkleedkamer moet zowat het enige werkgebied zijn waar discriminatie voltooid verleden tijd is.' Is dat zo? Oostenrijk, waar één derde van de jeugdspelers in eerste klasse een migratieachtergrond heeft, kwam met hooggespannen verwachtingen naar dit EK. Verwachtingen die al meteen in de grond werden geboord op speeldag 1, na verlies van Hongarije. Prompt stond haatmail op de Facebookpagina van Heinz-Christian Strache, topman van de FPÖ, de Oostenrijkse vrijheidspartij. Onder de hoofding 'een boodschap uit Hongarije' stond dat de migratieachtergrond van de Oostenrijkers de schuld moest krijgen. Deze mededeling kreeg direct meer dan honderd likes. Een ander bericht, uit Duitsland, had het dan weer over 'patriottische groeten' en dat ze in Duitsland 'meer Mannschaft' hadden. Naar David Alaba en RubinOkotie werd verwezen als 'twee kolenzakken'. Uiteraard is de berichtgeving van die site gekleurd, maar het verrast niet. Had Jordan Lukaku het ook niet over 'minder krediet'? Voor de start van het toernooi was er ook in Duitsland een rel, toen een politicus zei dat hij Jérôme Boateng 'liever niet als buurman wil'. Yannick Stopyra berustte daar maandag in. 'Idioten heb je overal.' Naast hem zat Kevin Bossuet. Bossuet komt uit het rugby en werkt nu in Mérignac, een van de buitenwijken van Bordeaux met jongeren. Bossuet: 'Toen Karim Benzema niet werd geselecteerd en ook Hatem Ben Arfa ernaast viel, zag ik bij heel wat jongeren in de buurt, jongeren van Arabische afkomst, plots een afkeer van het toernooi groeien. We hadden naar aanleiding van de openingswedstrijd tussen Frankrijk en Roemenië iets georganiseerd in de buurt. Voor het scherm zaten een twintigtal jongeren. Buiten liepen er 200 te voetballen. Franse migrantenkinderen, vooral van Arabische afkomst, weigerden te supporteren voor de Franse ploeg.' Woensdag nam Zlatan afscheid bij de Zweden. Voor jongeren is Zlatan in een land dat zich zeer liberaal opstelt tegenover migranten, een voorbeeld. Ouderen vinden zijn gedrag irritant. Zelfs bij de Zwitsers is niet alles peis en vree, ook al is het dankzij migranten dat hun nationale ploeg weer op de kaart staat. Het toernooi was hier voor de Zwitsers heel rustig tot Xherdan Shaqiri een bommetje gooide. 'Als de bondscoach van Kosovo me als aanvoerder wil, zal ik erover nadenken.' De Zwitsers verslikten zich in hun koffie. Hoezo, nadenken? Shaqiri is toch een Zwitser? Wel neen, zo bleek plots in de aanloop naar de match tegen Roemenië. Omdat Kosovo een nieuwe natie is, kan elke speler met Kosovaarse roots, ook al heeft hij al caps achter zijn naam, nog de switch maken. Ook Adnan Januzaj. Waarom zegt Shaqiri zoiets?, vroegen Zwitserse media zich af. Omdat niet hij maar StephanLichtsteiner de aanvoerder werd nadat bondscoach Vladimir PetkovicGökhan Inler de band afnam? Gaat nationaliteitsgevoel dan niet verder dan een stukje stof en een symbolische erkenning? DOOR PETER T'KINT IN BORDEAUX - FOTO'S BELGAIMAGEIn de nationale ploeg van IJsland zit niemand die nog in eigen land voetbalt. Zwitserland heeft de meest multiculturele spelerskern: 14 van de 23 zijn geboren in het buitenland of kind van buitenlandse ouders. 'Ik ben de eerste voorstander van migratie. Laat ze maar komen, die jongeren uit Afrika. Ze verrijken ons voetbal.' YANNICK STOPYRA, FRANS OUD-INTERNATIONAL