Eind juli kon je beter geen Amerikaanse topsporter zijn. In nauwelijks enkele dagen tijd vielen zowel Floyd Landis (30), die zich op zondag 23 juli tot Tourwinnaar kroonde, als Justin Gatlin (24), olympisch en wereldkampioen op de 100 meter sprint en samen met Asafa Powell medewereldrecordhouder op die afstand in 9.77, van hun voetstuk. Bij dopingcontroles werden in hun urine immers abnormaal hoge testosteronwaarden aangetroffen.
...

Eind juli kon je beter geen Amerikaanse topsporter zijn. In nauwelijks enkele dagen tijd vielen zowel Floyd Landis (30), die zich op zondag 23 juli tot Tourwinnaar kroonde, als Justin Gatlin (24), olympisch en wereldkampioen op de 100 meter sprint en samen met Asafa Powell medewereldrecordhouder op die afstand in 9.77, van hun voetstuk. Bij dopingcontroles werden in hun urine immers abnormaal hoge testosteronwaarden aangetroffen. De sportwereld werd daardoor even sterk door elkaar geschud als bij het uitbreken van de affaires rond Ben Johnson in 1988 en rond het dopingschaal bij het Festina van Richard Virenque in 1998. Maar nu kwamen de beide zaken tegelijkertijd. Testosteron is een lichaamseigen steroïde hormoon, dat op natuurlijke wijze wordt aangemaakt door de teelballen bij de man en door de eierstokken bij de vrouw. De hoeveelheid aangemaakt testosteron ligt ongeveer 29 keer hoger bij de man dan bij de vrouw. Het hormoon draagt bij tot de normale groei van het menselijk lichaam, en meer bepaald tot de ontwikkeling van de geslachtsorganen en de mannelijke secundaire geslachtskenmerken. Bij het bereiken van de volwassen leeftijd heeft testosteron vooral effect op het behoud van de spiermassa, de sterkte van de beenderen, de kracht, het libido, de seksuele potentie en de fysieke en mentale energie. Het hormoon wordt om medische redenen ook toegediend in synthetische vorm - het werd in 1935 voor het eerst geïsoleerd uit de teelballen van een stier - met name als het gehalte natuurlijke testosteron te sterk afneemt, wat vooral kan gebeuren bij oudere mannen. Gezien die kenmerkende eigenschappen hoeft het geen verwondering te wekken dat het hormoon ook wordt gebruikt als dopingproduct in de sport. Het kan op verschillende manier worden toegediend : via een injectie, oraal, via zalf, gel, spray of via een patch die gedurende verschillende uren vóór de competitie op de balzak wordt geplaatst. Testosteron is vandaag de overkoepelende naam voor alles wat vroeger werd aangeduid met de term anabole steroïden. Landis werd betrapt bij de controle na de zeventiende rit, de bergetappe in de Alpen waarin hij een heus exploot realiseerde door van heel ver aan te vallen en bijna alle achterstand weer goed te maken die hij daags voordien door zijn zware inzinking had verloren. Gatlin liep tegen de lamp na een estafettewedstrijd op 22 april in Kansas City, bij de start van het Amerikaanse outdoorseizoen. Landis riskeert een schorsing van twee jaar door de UCI (de internationale wielerunie) en Gatlin wordt mogelijk voor het leven geschorst door de IAAF (de internationale atletiekfederatie) aangezien hij in 2001 al eens positief werd bevonden op het gebruik van amfetamines. Hij kreeg toen al een schorsing van twee jaar, maar mocht in 2002 opnieuw in competitie treden, omdat de IAAF uiteindelijk oordeelde dat Gatlin amfetamines had genomen op doktersvoorschrift om een probleem van concentratie te bekampen. Hij kreeg wel duidelijk te horen dat hij bij een nieuwe positieve dopingtest levenslang zou worden geschorst. Bij normale mensen is de verhouding tussen testosteron en epitestosteron 1/1. Bij atleten die zware sportprestaties leveren, kan de verhouding oplopen tot 4/1, maar bij Landis lag ze volgens diens persoonlijke dokter Brent Kay op 11/1. Landis verdedigde zich door te zeggen dat hij over een zeer hoog natuurlijk testosterongehalte beschikt, maar heel de sportwereld denkt dat hij van buitenaf een hoge dosis kreeg toegediend. De advocaat van Landis, Luis Sanz, gaf trouwens dadelijk toe dat hij verwacht dat ook het B-staal positief zal zijn. Hij voegde er wel aan toe dat zijn klant hormonentests zal ondergaan om te bewijzen dat zijn natuurlijke testosterongehalte erg hoog is. In de entourage van Gatlin heette het dadelijk dat de spurter er niets mee te maken had. Zijn coach Trevor Graham ontvouwde meteen een complottheorie en poneerde boudweg dat iemand had geprobeerd om zijn beschermeling te flikken. Maar kan men aan die woorden enige geloofwaardigheid hechten ? Graham is immers coach geweest van tal van sprinterskampioenen van zeer hoog niveau ( Dennis Mitchell, Jerome Young, de broers Harrison, Michelle Collins, Patrick Jarrett en Tim Montgomery) en van kogelstoter CJ Hunter, en die werden allemaal op een gegeven ogenblik betrapt op dopinggebruik. De enige vedette van wie hij ook de coach is en die nog niet werd betrapt is sprintster Marion Jones, maar zoals bekend staat ook zij onder zware verdenking. Bovendien was ze eerst getrouwd met Hunter en na de echtscheiding met hem deelde ze het bed met Montgomery, van wie ze ondertussen ook weer gescheiden is. Graham is ook degene die - uit wraak of omdat de Amerikaanse autoriteiten hem beloofd hadden hem niet te zullen straffen ? - in 2003 het BALCO-schandaal aan het licht bracht. Daardoor kon de Amerikaanse fiscus erachter komen dat een farmaceutisch laboratorium uit Californië met die naam op grote schaal anabole steroïden produceerde. Later viel in dit schandaal ook de naam van Barry Bonds, de grootste Amerikaanse baseballspeler aller tijden, die actief is voor de San Francisco Giants. Zijn persoonlijke trainer, Greg Anderson, werd ervan beschuldigd handel te drijven in anabole steroïden. Landis en Gatlin deden wat zowat iedereen doet die op doping wordt betrapt : staalhard ontkennen. De wielrenner herinnerde er eerst aan dat hij ook regelmatig medicatie moest nemen, waaronder cortisone, om zijn beschadigde heup, die in september zal worden vervangen, te verzorgen en dat hij geneesmiddelen nam voor een probleem met de schildklier. En later herinnerde hij zich plots dat hij de avond na zijn inzinking in de beklimming naar La Toussuire de ontgoocheling had weggespoeld met nogal wat bier en whisky. Het is wetenschappelijk bewezen dat de verhouding tussen testosteron en epitestosteron kan worden gewijzigd door een bacteriële besmetting en... door het gebruik van alcohol en daarom gebruikte Landis ook dat argument. Gatlin maakte minder van die gekke sprongen als een in het nauw gedreven kat en hield het bij sabotage. Hij voelde al aan dat het touw zich rond zijn nek begon te spannen en dat hij een levenslange schorsing nog moeilijk zal kunnen vermijden. Landis doet hoe dan ook in meer dan één opzicht aan Lance Armstrong denken. Er was de teelbalkanker van Armstrong en nu de kapotte heup van Landis. Een excuus om medicamenten te mogen nemen, die gezonde mensen niet nodig hebben ? Het is bekend dat er heel wat beschuldigingen zijn geweest aan het adres van de zevenvoudige Tourwinnaar. Het sportdagblad l'Equipe nagelde Armstrong meerdere keren aan de schandpaal, maar eerder waren er ook beschuldigingen van een kinesist die vroeger met hem werkte en van een vriendin die getrouwd is met een andere renner uit het peloton. Toen de kankerspecialist die hem behandelde, aan Armstrong vroeg of hij ooit doping had genomen, hoorde die vriendin hem naar eigen zeggen bevestigend antwoorden en verwijzen naar steroïden, EPO en cortisone. Nu Lance Armstrong het wereldwijde boegbeeld is geworden van de strijd tegen kanker, ontkent hij alles en vecht hij met alle mogelijke middelen tegen wie hem ook maar enigszins durft beschuldigen. En dat lukt omdat hij per slot van rekening nooit betrapt is geweest. Anabole steroïden hebben in de Verenigde Staten al een lange geschiedenis achter de rug. Sinds enkele decennia al weet men dat ze zowel de spiermassa doen toenemen als de kwaliteit van de spieren verbeteren. En wat misschien nog belangrijker is : ze bevorderen in aanzienlijke mate het recuperatievermogen. Oorspronkelijk raakten ze populair als spierversterkers in de jaren zestig, toen ze steeds vaker werden gebruikt in Amerikaanse sporttakken waarin het belangrijk was om over een aanzienlijke spiermassa te beschikken. Al Oerter, viervoudig olympisch kampioen discuswerpen ('56, '60, '64 en '68) heeft dat trouwens nooit ontkend. Pas in het midden van de jaren zeventig slaagde men erin om ze ook op te sporen. Nadat na de Tweede Wereldoorlog vaak anabolica werden voorgeschreven aan de overlevenden van de concentratiekampen, waren het later de langeafstandslopers en zwemmers uit de voormalige Oostbloklanden die het gunstige effect ervan aantoonden op sportprestaties. Ze groeiden uit tot dé belangrijkste vitamine van sportmensen op hoog niveau en braken snel door in de American way of life, die zoveel belang hecht aan "je goed in je vel voelen" en "er goed uitzien". Op basis van die concepten gaan er in de Amerikaanse economie dagelijks miljoenen dollars om. Door het gebruik van anabolica krijgt men veel sneller dikke spieren, borstkassen als staal en buikspieren in de vorm van chocoladetabletten. Jammer genoeg is ook acné een wat minder aangename bijwerking van de synthetische mannelijke hormonen. Overdadig gebruik zorgt ook nog voor andere bijverschijnselen zoals agressiviteit, meer haargroei en een zwaardere stem - ook bij de meisjes - impotentie bij de jongens, het uitblijven van de maandstonden bij de meisjes en een verhoogd risico op kanker. Zelf hebben wij in Elsene een bodybuilder van Turkse origine gekend die veel steroïden nam en in enkele dagen overleed aan de gevolgen van teelbalkanker. Zijn vader vertelde ons dat hij had geklaagd over pijn aan een teelbal. Die werd in twee dagen zo groot als een tennisbal en in vier dagen zo groot als een pompelmoes, waarna de kanker zich uitzaaide in zijn hele lichaam. Mensen die deze middelen gebruiken, zijn ook behoorlijk agressief en gewelddadig. Van Barry Bonds bijvoorbeeld is bekend dat hij zijn vriendinnetjes geregeld bont en blauw sloeg. Wij mogen zeggen dat wij de Belgische atletiekwereld altijd van heel nabij hebben gevolgd en dat we enkele atleten hebben gekend die aan het spul zaten om beter te kunnen presteren. Dat lukt ook, maar niemand kon er naast kijken dat ze uiterlijk sterk veranderden. Wie tien kilogram spieren "bijkweekt" in één jaar moet niet verwonderd opkijken als de buitenwereld dat ook opmerkt. In de Verenigde Staten waren anabolica lange tijd voorschriftvrij verkrijgbaar in de apotheek. En toen dat uiteindelijk niet meer zo was, werden ze het land binnengehaald via Mexico, zoals in het BALCO-dossier werd aangetoond. Het heeft heel lang geduurd voor de gebruikers efficiënt vervolgd werden en de reden daarvoor is heel eenvoudig : de meeste politieagenten gebruikten zelf ook, omdat ook zij nu eenmaal aantrekkelijke "looks" wilden en een sterke fysieke conditie. In alle fitnesszalen waren de producten te koop en dus ook in de steden in Californië en Arizona, waar zich een grote concentratie bevindt van oude rijke mensen. En waar alle producten en middelen geoorloofd lijken te zijn om er zo lang mogelijk zo jong mogelijk te blijven uitzien. Het is ook geen toeval dat daar de laatste jaren een enorme toename is geconstateerd van seksueel overdraagbare ziekten bij oudere mensen. En we geven nog een voorbeeld dat aantoont hoe sterk testosteron deel uitmaakt van de zeden en gewoonten in de Verenigde Staten : in een enquête die in juli werd gepubliceerd in het grootste Amerikaanse golfblad, Golf Digest, zeiden zestig procent van de ondervraagde dokters dat ze van oordeel waren dat testosteron kan helpen om de golfprestaties te verbeteren. Kortom, in de States zien de meeste mensen het product als een echt wondermiddel. Erik Wymeersch, de Belgische sprinter, die deze week deelneemt aan het Europese kampioenschap atletiek in Göteborg, had allesbehalve een ideale voorbereiding. Hij bracht in juni immers een twaalftal dagen in de gevangenis door, omdat hij verdacht werd van het bezit en het gebruik van dopingproducten. Maar omdat het onderzoek werd onderbroken, werd hij weer vrijgelaten zonder in staat van beschuldiging te worden gesteld. De Koninklijke Belgische Atletiekbond, die door justitie niet werd geïnformeerd, selecteerde hem dan toch maar voor de individuele nummers -niet voor de estafette - in Zweden, uit vrees anders voor de rechtbank te zullen worden gedaagd door Wymeersch. Dat is redelijk belachelijk, zeker in vergelijking met de efficiëntie die de Spaanse justitie in de operacion Puerto aan de dag legde om de bloeddopingzondaars Jan Ullrich en Ivan Basso verbod op te leggen om te starten in de Ronde van Frankrijk. Iedereen moet nu toch al wel begrepen hebben dat dat de enige manier is om de strijd tegen de bedriegers aan te gaan. JOHN BAETE