Iedereen herinnert zich de verschrikkelijke beelden van 25 mei 2020. Hoe politieagent Derek Chauvin meer dan acht minuten lang zijn knie op de nek van de 46-jarige George Floyd zette, terwijl die geboeid op zijn buik op straat lag. Omstaanders filmden alles en het werd uitgezonden op Facebook Live. ' I can't breathe', herhaalde Floyd verscheidene keren, maar Chauvin hield zelfs nadat de weerloze man was flauwgevallen zijn knie op diens nek. De agent werd op 20 april van dit jaar schuldig bevonden aan de moord op George Floyd.
...

Iedereen herinnert zich de verschrikkelijke beelden van 25 mei 2020. Hoe politieagent Derek Chauvin meer dan acht minuten lang zijn knie op de nek van de 46-jarige George Floyd zette, terwijl die geboeid op zijn buik op straat lag. Omstaanders filmden alles en het werd uitgezonden op Facebook Live. ' I can't breathe', herhaalde Floyd verscheidene keren, maar Chauvin hield zelfs nadat de weerloze man was flauwgevallen zijn knie op diens nek. De agent werd op 20 april van dit jaar schuldig bevonden aan de moord op George Floyd. Net na die 25e mei braken in de Verenigde Staten, en niet veel later overal ter wereld, protesten en rellen uit. Vooraanstaande Amerikanen, onder meer Joe Biden, weten het voorval aan het institutioneel racisme binnen de Amerikaanse politie en het juridische systeem. Het was duidelijk dat er iets fundamenteels moest veranderen. Een en ander blies de Black Lives Matter-beweging nieuw leven in. Die was al ontstaan in 2013, nadat George Zimmerman was vrijgesproken voor de dood van Trayvon Martin. De 17-jarige Afro-Amerikaan liep met een capuchon over zijn hoofd op straat in Sanford (Florida), toen hij werd neergeschoten door Zimmerman. De agent vond dat Martin, ongewapend, zich verdacht gedroeg en voerde 'zelfverdediging' aan. Ook toen veroorzaakte dat heel wat deining, alleen namen de golven na de moord op George Floyd tsunamiachtige proporties aan. Tal van bekende sporters, ook buiten de Verenigde Staten, uitten hun verontwaardiging. Ook de voetbalwereld liet zich niet onbetuigd. Heel wat competities hervatten na de coronabreak in de maand juni, met het voorval vers in het geheugen. Bij wijze van statement maakten zwarte én blanke spelers voor aanvang van de wedstrijd een kniebuiging. Zo wilden ze aandacht vragen voor racisme in het voetbal, een probleem dat ook al decennialang sudderde maar nooit echt getackeld leek te worden.Toen het nieuwe seizoen van The Championship, de Engelse tweede klasse, in september 2020 begon, was er echter meteen opschudding. De meeste ploegen knielden immers niet meer voor het eerste fluitsignaal. Les Ferdinand, in de jaren 90 en 2000 een begenadigde spits bij onder meer Newcastle en Tottenham en nu sportief directeur bij Queens Park Rangers, kwam op de clubwebsite met een verklaring. 'De kniebuiging was heel krachtig, maar we vinden dat de impact ervan nu wat afgenomen is. In diezelfde zin was 'klappen voor het zorgpersoneel' heel emotioneel voor ons allemaal, maar op een bepaald moment had dat zijn tijd gehad en werd terecht beslist om daarmee te stoppen. Betekent dat dat wij, als land, niet meer geven om ons zorgpersoneel? Natuurlijk niet.' Ferdinand vond dat het knielen het punt bereikt had dat het een goede pr-stunt was, maar 'ook niet meer dan dat'. De boodschap was verloren gegaan. 'Knielen zal geen verandering teweegbrengen, maar daden wel.' En op die dadendrang zat hij te wachten, daarbij vooral in de richting kijkend van de UEFA en de nationale voetbalbonden. Een paar maanden later begonnen ook steeds meer gekleurde spelers zich te roeren. De eerste die de kat de bel aanbond, was Wilfried Zaha. De 28-jarige Ivoriaanse spits van Crystal Palace zei dat het knielen voor de wedstrijd zijn impact verloren had. 'Waarom moet ik knielen om te tonen dat een zwart leven ertoe doet?', vroeg hij zich openlijk af. 'Waarom moet er Black Lives Matter op mijn T-shirt staan om te laten zien dat we ertoe doen? Dat is allemaal vernederend. Mensen vragen me constant voor Black Lives Matter-praatjes, maar dat doe ik niet meer, tenzij de dingen echt zouden veranderen. Met al die chatgroepen zie je wel wat er gebeurt; mensen maken fake accounts om af te geven op zwarten. Maar intussen verandert er niks.' Ivan Toney, de topschutter in The Championship, trad hem bij. De 25-jarige spits van Brentford zei dat spelers 'gebruikt werden als poppen' en dat de mensen aan de top ondertussen op hun lauweren konden rusten en niks moesten ondernemen. Op 13 februari van dit jaar kwam Brentford FC met een statement dat de ploeg niet langer zou knielen. 'We hebben er een lang gesprek over gehad met de groep', lichtte Toney toe bij Sky Sports. 'Iedereen heeft zijn zegje kunnen doen en we waren het er allemaal over eens dat we nu al zo lang knielen en dat er nog altijd niks veranderd is.' Zaha en Toney hebben een punt. Uit een rapport van de Engelse antidiscriminatie-organisatie Kick It Out blijkt dat er in het seizoen 2019/20 53 procent meer aangiftes van raciaal misbruik geweest zijn. Uit een ander onderzoek komt naar voren dat er in de laatste zes weken van vorig seizoen meer dan 3000 expliciet beledigende berichten gericht werden aan Premier Leaguevoetballers op sociale media. 56 procent daarvan waren racistisch getint. Daartegenover staan heel weinig effectieve veroordelingen. Mark Roberts, hoofdcommissaris van de politie in het graafschap Cheshire, zegt daarover bij de BBC: 'Voetballers lopen in the picture in dit land. Als zo'n speler het slachtoffer wordt van racisme en daar volgt geen reactie op, dan sterkt dat de overtreders in hun overtuiging. Als we hen voor het gerecht kunnen brengen, geeft dat een krachtig, positief signaal. Dat werkt ook als afschrikmiddel voor een breed segment van mensen die zo'n gedrag zouden kunnen vertonen.' In de BBC-documentaire ' Football, Racism and Social Media' reageert Marvin Bartley, een 34-jarige zwarte verdediger die bij Livingston in de Schotse eerste klasse speelt, eerder gelaten: 'Ik kreeg onlangs nog met racisme te maken op sociale media en ik moest ermee lachen, want ik wist dat het eraan zat te komen. Ik was helemaal niet verrast, omdat elke speler er op dit moment mee geconfronteerd wordt.' Bartley wijst ook met een beschuldigende vinger naar de socialemediaplatformen: 'Mensen zeggen dat die bedrijven ermee bezig zijn, maar dat is niet zo. Het kan hen niets schelen. Het account van waaruit racistische taal naar mij kwam, was niet net gecreëerd. Het had meer dan 3000 volgers, het was een actief account.' Ook Ivan Toney vindt dat er op sociale media veel te laks opgetreden wordt: 'Iemand kan iets online zeggen, zijn account zal dan eventjes geblokkeerd worden, maar na een dag zit hij alweer online en is hij weer bezig. Het is soms een kwestie van seconden voor ze een nieuw account hebben aangemaakt. Het is dus heel gemakkelijk. De mensen kunnen zich verbergen achter dat scherm, dat voelt erg comfortabel.' De Schotse voetbalbond schakelde Marvin Bartley intussen in als diversiteits- en gelijkheidsmanager, een rol waarin hij advies geeft over de begeleiding van spelers die raciaal misbruikt zijn. 'Sinds ik dat werk doe, heb ik van heel wat jongere voetballers sms'jes gekregen. Met sommigen van hen heb ik nog nooit in mijn leven gesproken, maar ze zijn dus niet bang om de hulp van anderen in te roepen. Dat kan alleen maar goed zijn.' Er is wel een keerzijde aan het helpen van slachtoffers van discriminatie: het herinnert hem aan zijn eigen ervaringen. De meest schrijnende was een video die hij twee jaar geleden ontving toen hij voor Hibernian FC voetbalde: 'Ik heb die video bijgehouden. Het is redelijk choquerend en waarschijnlijk de ergste racistische video die ik ooit gezien heb. Het is de daad van een lafaard die tussen de toeschouwers staat, inzoomt op mij en intussen racistische taal bezigt. Hij heeft dat op sociale media gepost.' Bartley benadrukt wel dat zowel de club als de politie 'fantastisch' waren wat de nazorg betreft en het identificeren van de persoon die verantwoordelijk was voor de beelden. Uiteindelijk werd een 20-jarige man gearresteerd, maar door gebrek aan bewijs werd hij weer vrijgelaten. Ook in de Premier League kregen steeds meer voetballers de afgelopen maanden te maken met racisme op sociale media. Het leidde begin mei tot een boycot van alle clubs in de Premier League, English Football League, Women's Super League en Women's Championship. Ze schakelden een weekend lang hun Facebook-, Twitter- en Instagramaccounts uit om te benadrukken dat de platforms meer moeten doen tegen de online misdragingen. Hoofdcommissaris Mark Roberts vindt dat socialemediabedrijven al beter geworden zijn in het verschaffen van informatie om de verantwoordelijken voor racisme op te sporen, maar dat het nog sneller kan gebeuren. Hij is er zich ook van bewust dat voetballers op dat vlak eigenlijk een 'voorkeursbehandeling' krijgen en dat het dagelijks misbruik ook gericht is tegen mensen die niet in de spotlights staan. 'Daarom is dit zo belangrijk voor ons. De mensen die zich racistisch, seksistisch of homofoob gedragen tegenover voetballers, zullen dat ook doen in hun dagelijkse leven, of dat nu op sociale media is, de speelplaats of de werkvloer. Diegenen die het doen, moeten op de bon.' Er is dus nog werk aan de winkel, en daar zijn ze zich bij Black Lives Matter UK ook van bewust. 'We denken dat Wilfried Zaha gelijk heeft', liet de organisatie weten in een statement. 'Gewoon knielen zonder op politiek niveau iets te ondernemen, is niet genoeg. We zijn dankbaar voor de symbolische gebaren van solidariteit, maar we mogen die niet verwarren met échte verandering.' In het Verenigd Koninkrijk wordt alvast werk gemaakt van nieuwe wetgeving. Bedoeling is om de overheidsinstelling Ofcom (afkorting van Office of Communications) de macht te geven om socialemediabedrijven die hun users niet voldoende beschermen, te bestraffen met miljoenenboetes. Maar volgens Ivan Toney is dat niet voldoende. De Brentfordspits is van mening dat opvoeding cruciaal is in de strijd tegen racisme. 'Je moet proberen de mensen meer op te voeden, maar de vraag is: willen ze dat? Je kan een paard naar het water brengen, maar je kan het niet verplichten om te drinken.' Een jaar na de moord op George Floyd blijft racisme dus een kolossaal probleem in het voetbal, en bij uitbreiding in de hele maatschappij. De bal ligt in het kamp van de politiek.