De feiten

Het Bayern München van Jürgen Klinsmann is op de 34e speeldag in mei 2009 de laatst overgebleven concurrent voor de titel wanneer Werder Bremen afreist naar het stadion van leider Wolfsburg, een paar jaar eerder nog gecoacht door Eric Gerets en nu in handen van Felix Magath.

De blikvangers van de ploeg zijn Edin Dzeko, op dat moment 22, en de Braziliaan Grafite. Regisseur van het elftal is ook een buitenlander: Zvjezdan Misimovic. Die tridente is dodelijk, moet ook Bayern München ondervinden.

Als de Beiers op 4 april 2009 naar Wolfsburg reizen - ze staan dan tweede en Wolfsburg is derde - worden ze na de rust van de mat geveegd door dit trio: 5-1. Twee assists van Misimovic, twee goals van Dzeko en twee van Grafite, alles netjes verdeeld.

Wolfsburg neemt die middag wat verrassend de leiding over, omdat nummer één Herta BSC thuis verliest van Dortmund, en houdt stand. Het zal nog twee keer verliezen, maar ook de rest schuift af en toe uit, en gaat vol vertrouwen na een 0-5 bij Hannover de laatste speeldag in.

Werder Bremen, met de 21-jarige Özil op de bank, wordt in de pan gehakt: weer vijf goals voor de nieuwe kampioen. Grafite sluit zijn competitieseizoen af met 28 treffers, Dzeko eindigt met 26 goals. Misimovic eindigt met 20 assists.

Als aanvoerder Josué de schaal krijgt overhandigt, is door de luidsprekers al het Hey Baby van DJ Ötzi geknald, luid meegezongen door de slechts 30.000 fans die in het stadion binnen kunnen. Ze knijpen zich allen in de arm. Hun VfL kampioen? 'Nein, oder...'

Making-of

In juni van dat jaar verschijnt in Sport/Voetbalmagazine de historiek van dat sprookje, hoe een grijze muis zich ontpopt tot een dartele lieveling van het neutrale publiek. Alle voetbalwaarnemers trekken in die dagen grote ogen. Waar het nabijgelegen Berlijn en Hannover van alles te bieden hebben, geldt Wolfsburg als een niemandsland.

Het hoofdkantoor van hoofdsponsor Volkswagen AG vormt er sinds jaar en dag de enige attractie. In Wolfsburg wordt niet geleefd, maar gewérkt. 'Ik durf te beweren dat mijn opa een spannender leven heeft dan zijn kleinzoon. Mijn sociale leven ligt hier stil', spreekt Tommie van der Leegte eind 2006 duidelijke taal in het Nederlandse weekblad Voetbal International.

Als VfL Wolfsburg in 2007 Felix Magath, enkele maanden eerder ontslagen bij Bayern München, aanstelt, heeft die het niet over de titel. 'Het doel is Europees voetbal halen, als het kan voor 2010', zegt die. VfL heeft zich twee seizoenen op rij maar met moeite kunnen redden, zelfs dat lijkt al een zeer ambitieuze uitlating. Vooral omdat Magath weet dat hij een nieuw elftal moet bouwen. En dat kost tijd.

Zijn voordeel: de club heeft geld. In anderhalf jaar tijd haalt Wolfsburg voor ruim 60 miljoen euro niet minder dan 33 nieuwe spelers. Onder hen de aanvoerder van de kampioenenploeg: Josué. Op dat moment Braziliaans international. Het team kijkt alle kanten uit. In de zomer van 2008 komen zelfs twee Italianen: verdedigers Andrea Barzagli en Cristian Zaccardo, allebei van Palermo, voor in totaal 21 miljoen euro.

Een bewuste keuze: de binding vergroten met de Italiaanse gemeenschap in de stad. Maar ook: beiden zijn in 2006 met Italië wereldkampioen geworden en kennen verdedigend het klappen van de zweep.

De meest besproken speler is dat seizoen evenwel spits Grafite. De 30-jarige Braziliaan is een van die voetballers die vanuit het niets ineens doorbreekt. Een koopje voor Wolfsburg, in augustus 2007 overgenomen van de kleine Franse club Le Mans. Grafite werd pas op zijn 21e profvoetballer, verklaart hij zijn late doorbraak. Tijdens de 5-1 tegen Bayern maakt hij in de slotminuut het doelpunt van het jaar, door eerst de halve defensie uit te spelen en vervolgens via een hakbal te scoren.

Trainer Felix Magath krijgt veel lof voor het werk met zijn kern. Bewust vervangt hij heel snel nagenoeg alle spelers, zodat zíjn selectie een frisse start kon maken. Zijn onorthodoxe werkwijze slaat aan bij de onervaren selectie. Net als in zijn tijd bij Bayern München laat hij zijn spelers keihard trainen, opdat zij topfit zouden zijn.

Tijdens de voorbereiding in de Zwitserse plaats Thun onderwerpt hij zijn ploeg aan de beklimming van de bijna 2500 meter hoge bergtop Niesen. Na twee uur rennen stort Grafite 200 meter voor het eind ineen... Spartaans trainen is de tweede natuur van Magath.

In Beieren lukt dat minder goed, hij wordt er intern bespot als hij voor een astronomisch bedrag een berg laat aanleggen, die de selectie geregeld moet beklimmen. Ook VfL krijgt zo eentje. Slechts drie en een halve meter hoog, maar wel met twee sprintbanen: een met een maximale stijgingsgraad van 10 procent en een van 24 procent. Niet zelden krijgen de spelers bij het bestijgen twee zware medicineballen onder de armen gestopt om het nog intenser te maken. 'Brutal steil, brutal gut', stelt de coach. 'Een topconditie is absolute noodzaak. Om dat te bewerkstelligen moeten de spelers pijn lijden.'

De aanstelling van Magath is het werk van Martin Winterkorn, op 1 januari 2007 voorzitter van het autoconcern Volkswagen, sinds 1952 hoofdsponsor van de ploeg. Winterkorn komt van Audi, hoofdsponsor van Bayern, en leert daar Magath appreciëren. Wolfsburg is voor de coach een stap terug, maar hij krijgt er wel de alleenheerschappij: naast hoofdtrainer wordt hij ook technisch directeur en beleidsbepaler. Niet onbelangrijk bij een club waar niet iedereen in het verleden op dezelfde sportieve en financiële lijn zat.

De rol/wens van het concern achter de club is duidelijk. Al enkele jaren hoopt Volkswagen dat VfL geleidelijk zelfstandiger kan voortbestaan, jaarlijks moet het 15 tot 20 miljoen euro in de ploeg pompen. Net als Bayer Leverkusen en 1899 Hoffenheim is de club in extreme mate afhankelijk van één geldschieter. Minder kapitaalkrachtige clubs spreken in het titeldebat dan ook voorzichtig van 'oneerlijke concurrentie'.

En daarna

Door haar industriële achtergrond - een stad van 125.000 inwoners die in 1938 gesticht werd door de nazi's ten behoeve van de arbeiders die er in de pas gebouwde autofabriek zouden werken - oogt de stad nog steeds een beetje saai en grauw.

Geregeld krijgt ze wel een Belgisch tintje. Het is de ploeg die Kevin De Bruyne definitief zal lanceren, de ploeg waar Koen Casteels nu in alle stilte werkt aan een goeie reputatie, maar ook het team dat Junior Malanda, een van de beloften van het Belgische voetbal, zal verliezen bij een auto-ongeval op weg naar het vliegveld en een stage in Zuid-Afrika.

Het succes van 2009 kan de ploeg niet bestendigen. Het seizoen na de titel wordt de ploeg achtste, het seizoen daarop zelfs pas vijftiende en is het opnieuw vechten tegen de degradatie, net als in 2017 én 2018. Pas daarna komt er weer een opflakkering; vorig seizoen een zesde plaats, vandaag verdedigt het een vijfde stek. Het blijft het lot van VfL: op en af, een jojoclub.

Een ploeg ook die Europees plots een andere afhankelijkheid van Volkswagen ontdekt. Op de vraag waarom er dan minder volk op matchen zit, is het antwoord: de helft van deze stad werkt bij Volkswagen in ploegen. Europees voetbal betekent dat veel vaste fans op het uur van de match op de fabriek moeten zijn en geen vrij kunnen krijgen...

Het Bayern München van Jürgen Klinsmann is op de 34e speeldag in mei 2009 de laatst overgebleven concurrent voor de titel wanneer Werder Bremen afreist naar het stadion van leider Wolfsburg, een paar jaar eerder nog gecoacht door Eric Gerets en nu in handen van Felix Magath. De blikvangers van de ploeg zijn Edin Dzeko, op dat moment 22, en de Braziliaan Grafite. Regisseur van het elftal is ook een buitenlander: Zvjezdan Misimovic. Die tridente is dodelijk, moet ook Bayern München ondervinden.Als de Beiers op 4 april 2009 naar Wolfsburg reizen - ze staan dan tweede en Wolfsburg is derde - worden ze na de rust van de mat geveegd door dit trio: 5-1. Twee assists van Misimovic, twee goals van Dzeko en twee van Grafite, alles netjes verdeeld. Wolfsburg neemt die middag wat verrassend de leiding over, omdat nummer één Herta BSC thuis verliest van Dortmund, en houdt stand. Het zal nog twee keer verliezen, maar ook de rest schuift af en toe uit, en gaat vol vertrouwen na een 0-5 bij Hannover de laatste speeldag in.Werder Bremen, met de 21-jarige Özil op de bank, wordt in de pan gehakt: weer vijf goals voor de nieuwe kampioen. Grafite sluit zijn competitieseizoen af met 28 treffers, Dzeko eindigt met 26 goals. Misimovic eindigt met 20 assists. Als aanvoerder Josué de schaal krijgt overhandigt, is door de luidsprekers al het Hey Baby van DJ Ötzi geknald, luid meegezongen door de slechts 30.000 fans die in het stadion binnen kunnen. Ze knijpen zich allen in de arm. Hun VfL kampioen? 'Nein, oder...'In juni van dat jaar verschijnt in Sport/Voetbalmagazine de historiek van dat sprookje, hoe een grijze muis zich ontpopt tot een dartele lieveling van het neutrale publiek. Alle voetbalwaarnemers trekken in die dagen grote ogen. Waar het nabijgelegen Berlijn en Hannover van alles te bieden hebben, geldt Wolfsburg als een niemandsland. Het hoofdkantoor van hoofdsponsor Volkswagen AG vormt er sinds jaar en dag de enige attractie. In Wolfsburg wordt niet geleefd, maar gewérkt. 'Ik durf te beweren dat mijn opa een spannender leven heeft dan zijn kleinzoon. Mijn sociale leven ligt hier stil', spreekt Tommie van der Leegte eind 2006 duidelijke taal in het Nederlandse weekblad Voetbal International.Als VfL Wolfsburg in 2007 Felix Magath, enkele maanden eerder ontslagen bij Bayern München, aanstelt, heeft die het niet over de titel. 'Het doel is Europees voetbal halen, als het kan voor 2010', zegt die. VfL heeft zich twee seizoenen op rij maar met moeite kunnen redden, zelfs dat lijkt al een zeer ambitieuze uitlating. Vooral omdat Magath weet dat hij een nieuw elftal moet bouwen. En dat kost tijd.Zijn voordeel: de club heeft geld. In anderhalf jaar tijd haalt Wolfsburg voor ruim 60 miljoen euro niet minder dan 33 nieuwe spelers. Onder hen de aanvoerder van de kampioenenploeg: Josué. Op dat moment Braziliaans international. Het team kijkt alle kanten uit. In de zomer van 2008 komen zelfs twee Italianen: verdedigers Andrea Barzagli en Cristian Zaccardo, allebei van Palermo, voor in totaal 21 miljoen euro. Een bewuste keuze: de binding vergroten met de Italiaanse gemeenschap in de stad. Maar ook: beiden zijn in 2006 met Italië wereldkampioen geworden en kennen verdedigend het klappen van de zweep.De meest besproken speler is dat seizoen evenwel spits Grafite. De 30-jarige Braziliaan is een van die voetballers die vanuit het niets ineens doorbreekt. Een koopje voor Wolfsburg, in augustus 2007 overgenomen van de kleine Franse club Le Mans. Grafite werd pas op zijn 21e profvoetballer, verklaart hij zijn late doorbraak. Tijdens de 5-1 tegen Bayern maakt hij in de slotminuut het doelpunt van het jaar, door eerst de halve defensie uit te spelen en vervolgens via een hakbal te scoren.Trainer Felix Magath krijgt veel lof voor het werk met zijn kern. Bewust vervangt hij heel snel nagenoeg alle spelers, zodat zíjn selectie een frisse start kon maken. Zijn onorthodoxe werkwijze slaat aan bij de onervaren selectie. Net als in zijn tijd bij Bayern München laat hij zijn spelers keihard trainen, opdat zij topfit zouden zijn. Tijdens de voorbereiding in de Zwitserse plaats Thun onderwerpt hij zijn ploeg aan de beklimming van de bijna 2500 meter hoge bergtop Niesen. Na twee uur rennen stort Grafite 200 meter voor het eind ineen... Spartaans trainen is de tweede natuur van Magath. In Beieren lukt dat minder goed, hij wordt er intern bespot als hij voor een astronomisch bedrag een berg laat aanleggen, die de selectie geregeld moet beklimmen. Ook VfL krijgt zo eentje. Slechts drie en een halve meter hoog, maar wel met twee sprintbanen: een met een maximale stijgingsgraad van 10 procent en een van 24 procent. Niet zelden krijgen de spelers bij het bestijgen twee zware medicineballen onder de armen gestopt om het nog intenser te maken. 'Brutal steil, brutal gut', stelt de coach. 'Een topconditie is absolute noodzaak. Om dat te bewerkstelligen moeten de spelers pijn lijden.'De aanstelling van Magath is het werk van Martin Winterkorn, op 1 januari 2007 voorzitter van het autoconcern Volkswagen, sinds 1952 hoofdsponsor van de ploeg. Winterkorn komt van Audi, hoofdsponsor van Bayern, en leert daar Magath appreciëren. Wolfsburg is voor de coach een stap terug, maar hij krijgt er wel de alleenheerschappij: naast hoofdtrainer wordt hij ook technisch directeur en beleidsbepaler. Niet onbelangrijk bij een club waar niet iedereen in het verleden op dezelfde sportieve en financiële lijn zat.De rol/wens van het concern achter de club is duidelijk. Al enkele jaren hoopt Volkswagen dat VfL geleidelijk zelfstandiger kan voortbestaan, jaarlijks moet het 15 tot 20 miljoen euro in de ploeg pompen. Net als Bayer Leverkusen en 1899 Hoffenheim is de club in extreme mate afhankelijk van één geldschieter. Minder kapitaalkrachtige clubs spreken in het titeldebat dan ook voorzichtig van 'oneerlijke concurrentie'.Door haar industriële achtergrond - een stad van 125.000 inwoners die in 1938 gesticht werd door de nazi's ten behoeve van de arbeiders die er in de pas gebouwde autofabriek zouden werken - oogt de stad nog steeds een beetje saai en grauw. Geregeld krijgt ze wel een Belgisch tintje. Het is de ploeg die Kevin De Bruyne definitief zal lanceren, de ploeg waar Koen Casteels nu in alle stilte werkt aan een goeie reputatie, maar ook het team dat Junior Malanda, een van de beloften van het Belgische voetbal, zal verliezen bij een auto-ongeval op weg naar het vliegveld en een stage in Zuid-Afrika.Het succes van 2009 kan de ploeg niet bestendigen. Het seizoen na de titel wordt de ploeg achtste, het seizoen daarop zelfs pas vijftiende en is het opnieuw vechten tegen de degradatie, net als in 2017 én 2018. Pas daarna komt er weer een opflakkering; vorig seizoen een zesde plaats, vandaag verdedigt het een vijfde stek. Het blijft het lot van VfL: op en af, een jojoclub.Een ploeg ook die Europees plots een andere afhankelijkheid van Volkswagen ontdekt. Op de vraag waarom er dan minder volk op matchen zit, is het antwoord: de helft van deze stad werkt bij Volkswagen in ploegen. Europees voetbal betekent dat veel vaste fans op het uur van de match op de fabriek moeten zijn en geen vrij kunnen krijgen...