Begin dit jaar zorgde Hans Nijland voor een aardbevinkje in Groningen. FC stond ineens open voor een overname. De Groningse directeur, tot voor kort fanatiek tegenstander van clubeigenaren, zag de afgelopen jaren de concurrentie met buitenboordmotoren varen. Clubs als AZ, Vitesse, FC Utrecht en ADO Den Haag pakten financiële doping door de clubaandelen aan investeerders te verkopen. Zo veranderde de Eredivisie in een soort ouderwetse Tour de France waar op twee snelheden werd gereden. Zonder doping rijdt de concurrentie je uit het wiel. In Arnhem renden de toeschouwers weg en zakten de inkomsten, maar legde een Rus achteloos 140 miljoen euro bij.
...

Begin dit jaar zorgde Hans Nijland voor een aardbevinkje in Groningen. FC stond ineens open voor een overname. De Groningse directeur, tot voor kort fanatiek tegenstander van clubeigenaren, zag de afgelopen jaren de concurrentie met buitenboordmotoren varen. Clubs als AZ, Vitesse, FC Utrecht en ADO Den Haag pakten financiële doping door de clubaandelen aan investeerders te verkopen. Zo veranderde de Eredivisie in een soort ouderwetse Tour de France waar op twee snelheden werd gereden. Zonder doping rijdt de concurrentie je uit het wiel. In Arnhem renden de toeschouwers weg en zakten de inkomsten, maar legde een Rus achteloos 140 miljoen euro bij. 'Hoe moeten wij zo nog concurreren?', vroeg Nijland zich hardop af. 'Het zou onverantwoord zijn om niet over investeerders na te denken.' Een opvatting die op nog veel meer ereterrassen blijkt te leven. In het hele betaalde voetbal verdwijnt de kritische houding ten opzichte van clubeigenaren als sneeuw voor de zon. Vijf jaar geleden was er een enquête in de bestuurskamers. Roman Abramovitsj had voor Chelsea inmiddels drie landstitels en een Champions Leaguebeker gekocht. De Nederlandse clubs waren niet onder de indruk en een meerderheid wilde onder het mom van 'baas in eigen huis' niet in zee met miljonairs en miljardairs. Dat beeld is volledig gekanteld. Na onderzoek in de Eredivisie en de Jupiler League blijkt dat 17 van de 34 clubs al voor een deel of zelfs helemaal zijn verkocht aan investeerders. Daarnaast staat een grote groep clubs in de etalage. Onder meer AZ, dat voor het eerst sinds het echec met eigenaar Dirk Scheringa weer op zoek gaat naar financiers die een deel van de club willen hebben. Nog maar 7 van de 34 clubs (21 procent) zeggen keihard nee tegen investeerders. Voor de opvallendste afgezant uit het sterk geslonken nee-kamp strijken we neer in het Philipsstadion bij lijstaanvoerder Philips Sport Vereniging. Een van de eerste Nederlandse clubs met een flinke geldschieter. Anno 2018 heeft de lijstaanvoerder alle aandelen in eigen handen. Een Aziatisch bedrijf dat aandelen wilde kopen na het vertrek van Philips als hoofdsponsor, kreeg nul op het rekest. 'Baas in eigen huis en dat blijven we ook', weet clubdirecteur Toon Gerbrands. Gerbrands zat op de eerste rij toen hij als directeur van AZ de val van Scheringa meemaakte. Buitenlandse investeerders hingen als aasgieren boven Alkmaar. De meest serieuze verwees hij door naar de curator. 'Die liet de geldstromen vervolgens goed onderzoeken door een forensisch accountant, net zoals ze dat in de Premier League doen.' De verkoop ging niet door. Een paar maanden later zag Gerbrands hoe dezelfde partij Vitesse overnam. Achter de schermen is een stille revolutie gaande. In Venlo voorspelt clubvoorzitter Hai Berden zelfs dat 'alle clubs binnen vijf jaar in private handen zijn'. Nu in de tv-contracten voorlopig geen rek zit en de publieke belangstelling in veel stadions terugloopt, gaan de clubs op zoek naar extern geld. Bij banken en gemeenten hoeven ze niet meer aan te kloppen. Een aandelenverkoop is dan nog de enige manier om nieuw kapitaal aan te trekken. Voor een miljoentje ben je al een heel eind in de Jupiler League. Voor minder dan tien miljoen heb je een subtopper uit de Eredivisie. Inclusief licentie, want de Nederlandse voetbalbond doet zelden moeilijk. Iedereen die schermt met een zak geld is momenteel welkom in de skyboxen. Tijdens Roda JC-Ajax zit op het ereterras voor de glazen skybox miljonair en kasteelheer Salar Azimi, onlangs ook op bezoek bij KV Oostende. Hij voert een geanimeerd gesprek met de huidige eigenaar van Roda JC. Azimi was de man die een zilverkleurige Lamborghini ter waarde van een half miljoen euro in Breda parkeerde en de spelers van NAC 100.000 euro toezegde als promotiepremie. Een scene die prima paste in de steeds hogere stapel rapporten over, zoals de FIFA dat noemde, 'mensen die uit het niets pornografische hoeveelheden geld in het voetbal smijten.' In 2017 signaleerde de UEFA na onderzoek dat steeds meer Europese clubs worden opgekocht. Ook Nederland doet mee. Al elf clubs zijn volledig overgenomen. Door meer dan 51 procent van de aandelen te verhandelen, hebben zij alle zeggenschap uit handen gegeven. Nog eens zes clubs veilden een minderheidsbelang. De eerlijkheid gebiedt daarbij wel te zeggen dat het in Nederland nog vooral gaat om gefortuneerde mannen uit de eigen regio. Maar vaak is het wel de eerste stap naar een buitenlandse overname. In Arnhem, Den Haag en Kerkrade begon het met schatrijke tycoons uit de regio, die even later hun aandelen doorverkochten aan buitenlandse investeerders. Daar is op zich niks mis mee, zolang de herkomst van het geld en de antecedenten van de eigenaren controleerbaar en duidelijk zijn. Volgens de UEFA, en ook een instantie als Europol, ontbreekt het daar in het voetbal nogal vaak aan, met als gevolg verhoogde risico's op misbruik en witwassen. Op de Nederlandse voetballandkaart staan nog maar zeven rode stipjes. Naast PSV zijn ook Heracles, Heerenveen, Eindhoven, MVV, RKC en Volendam niet te koop. Omdat een te grote groep clubs inmiddels deels of helemaal in handen is van derden, is een model zoals in Duitsland, waar in de reglementen is vastgelegd dat een club niet meer dan 49 procent van de aandelen mag verkopen, onmogelijk. Stef De Bont, Iwan Van Duren en Tom Knipping