Door Tom Knipping (Voetbal International)
...

Door Tom Knipping (Voetbal International)Bayern München. Oftewel de winnaar van de laatste tien titels in de Bundesliga. De Duitse eerste klasse is het laatste decennium een diner voor één geworden. Enerzijds is het sportieve succes indrukwekkend en knap, maar anderzijds kan het niet los worden gezien van de ongekende financiële voorsprong op de nummer twee, Borussia Dortmund.Meer geld heeft Bayern altijd al gehad. Bij de laatste keer dat Bayern misgreep, in 2012, verdiende de superclub uit Beieren 350 miljoen tegenover ongeveer 200 miljoen bij de toenmalige kampioen Borussia Dortmund. Maar in de jaren erna is die kloof wel heel snel vergroot. Aan de hand van de aandeelhouders Adidas, Audi en Allianz groeiden de Zuid-Duitsers tijdens hun regeerperiode ongekend hard door, naar 750 miljoen in het laatste jaar voor de coronacrisis. In die fase werd het internationale voetbal qua uitstraling en beloningen ook steeds relevanter.Onderdeel van de verdere verzakelijking was tevens dat de grootste en meest succesvolle clubs steeds grotere aandelen uit de tv-opbrengsten en prijzenpotten gingen claimen. Bayern profiteerde optimaal. Gedurende de coronaperiode met lege stadions leverde de Duitse alleenheerser weliswaar honderd miljoen in, maar de verwachting is dat Bayern volgend seizoen het recordniveau van 2018/19 weer gaat aantikken.Hoewel de tv-inkomsten in de Bundesliga een stuk lager zijn dan in de Premier League, kan Bayern dankzij enorme sponsoropbrengsten, een prachtig rendement uit het stadion en indrukwekkende merchandise-inkomsten toch mee met de grootste clubs op aarde. Qua verdiensten is Bayern momenteel zelfs de nummer drie van Europa, achter Manchester City en Real Madrid.Deze spectaculaire economische ontwikkeling kon de belangrijkste nationale concurrent onmogelijk bijbenen. Ook de Borussen groeiden best behoorlijk en haalden vorig jaar een omzet van ruim 300 miljoen euro, maar dat was niet eens half zo hoog als de verdiensten in München. Het gat tussen beide clubs werd in tien jaar vergroot van 150 naar 350 miljoen. Dankzij deze megakloof kan Bayern zonder enig risico te lopen op begrotingstekorten twee keer zoveel aan salaris uitgeven als de nummer twee.De rest van de Bundesligisten staat al helemaal op lichtjaren afstand, ook omdat ze door het Duitse verbod op een uitverkoop van de clubaandelen geen grote investeerders kunnen binnenhalen om de achterstand in te lopen. Vorig seizoen werd er bij Der Rekordmeister 350 miljoen aan loon afgetikt. Robert Lewandowski verdient met een topsalaris van circa twintig miljoen ongeveer het dubbele van de best betaalde speler in Dortmund; Marco Reus.Kortom: hoewel alle clubs in financieel opzicht hebben geprofiteerd van de vercommercialisering van het voetbal, heeft deze ook geleid tot een economische polarisatie. Bijna nergens is die zo extreem tot uiting gekomen als in de Bundesliga. De bijna niet te verantwoorden supersalarissen voor Lionel Messi en Kylian Mbappé kan en wil Bayern niet betalen, maar op die paar uitzonderingen na worden in München salarissen geboden die marktconform zijn in de absolute top.Borussia Dortmund kan dat niet. Dortmund moet de beste spelers altijd verkopen omdat tien miljoen euro bruto nu eenmaal niet genoeg is om te kunnen wedijveren met de internationale eliteclubs. Zolang de leiding van Bayern een goed beleid blijft voeren, is de club over 34 wedstrijden extreem moeilijk te verslaan. Vorig jaar liep directeur Oliver Kahn dan ook alvast vooruit op de volgende bierdouche: 'Nu Juventus geen kampioen is geworden in Italië, kunnen we doen wat in een topcompetitie nog nooit is vertoond: tien keer op rij winnen.'Met Bayern-jäger is er zelfs een speciale term ontstaan voor de dappere club die de bijna zekere kampioen de schaal probeert te ontfutselen en inmiddels dreigen in meerdere competities verhoudingen te ontstaan die net zo in beton zijn gegoten. In Oostenrijk staat Red Bull Salzburg op het punt zijn negende kruisje te zetten. Eerder deze maand pakte Ludogorets zelfs de elfde Bulgaarse titel op een rij. De laatste jaren werden ook lange series neergezet door onder meer Juventus (negen titels op een rij tussen 2012 en 2020) en Celtic (eveneens negen stuks). In Kroatië is Dinamo Zagreb op weg naar het zestiende landskampioenschap in zeventien jaar en in Frankrijk gingen afgelopen zaterdag voor de achtste keer in tien jaar de rood-blauwe confettikanonnen af voor Paris Saint-Germain. In sommige landen wordt het beeld zo steeds monotoner.Ook voor Ajax is Bayern de inspiratiebron. Helemaal kopiëren kan Ajax het Duitse model niet, omdat de Amsterdammers nu eenmaal in een kleinere competitie spelen en daarom altijd de toptalenten moeten verkopen. Maar feit is wel dat ook Ajax inmiddels twee keer zoveel salaris betaalt als PSV. Als antwoord legden de Eindhovenaren met leningen van sponsors een oorlogskas aan in een poging nog enigszins in het spoor te blijven. De rest kan niet meer mee. Het moet wel heel raar lopen wil in Nederland een dubbele verrassing zoals in 2009 (AZ) en 2010 (FC Twente) nog eens worden herhaald.Gelukkig is geld niet één op één te vertalen naar sportieve prestaties en blijven verrassingen voorkomen, zoals dit seizoen Villarreal dat de halve finale heeft gehaald in de Champions League. Ook de halve finale van Ajax in 2019 en het Engelse landskampioenschap van Leicester City in 2016 zijn tot de verbeelding sprekende voorbeelden die aantonen dat de droom om te stunten nog altijd levend is, maar springlevend kunnen we deze droom steeds moeilijker noemen.Want feit is ook dat uit diverse onderzoeken is gebleken dat het percentage winstpartijen van de underdogs al twintig jaar daalt en de diversiteit in landskampioenen in heel Europa afneemt. Ook worden nationale kampioenschappen gemiddeld genomen steeds vroeger in het seizoen beslist. De hoogste Europese beker werd de laatste tien jaar uitgereikt aan slechts vijf clubs uit drie landen.Bestuurders onderkennen best regelmatig dat kampioensraces in toenemende mate dreigen te verworden tot economische formules. Ze strooien daarom te pas en te onpas met de term competitive balance -- jargon voor een betere financiële balans tussen clubs om de kans op spannend voetbal en verrassingen te vergroten. In de praktijk komt daar echter weinig van terecht. Hoewel veel nationale competities het tv-geld procentueel gezien in de loop der jaren wat gelijker zijn gaan verdelen, zijn door de spectaculair gestegen tv-opbrengsten de verschillen in absolute bedragen juist toegenomen.De Bundesliga staat bekend om een van de meest gelijkmatige verdelingen in Europa. Desondanks is ten opzichte van tien jaar geleden de tv-geld-voorsprong van Bayern op de rest verder opgelopen. De UEFA versterkt deze formalisering van begrotingsverschillen door de Europese premies voor een groot deel te verspreiden op basis van prestaties uit het verleden. Ook in dat opzicht wordt het Borussia Dortmund dus vrijwel onmogelijk gemaakt om dichterbij te komen. Zelfs als er beter wordt gepresteerd, is de kans aanzienlijk dat Bayern toch een groter aandeel pakt.Hoe voorspelbaar kan de populairste sport worden voordat die zichzelf gaat ondergraven? Waar gaat het heen de komende decennia? Blijft voetbal topsport met voldoende prachtige verhalen van underdogs die verrassen, of schuift het verder op naar een reguliere industrie waarin de kracht- en winstverhoudingen tussen de bedrijven bij voorbaat vrijwel vast staan? Die discussie zal de komende jaren gevoerd gaan worden achter de schermen. Want deze tiende titel op een rij voor Bayern München is niet alleen een op zichzelf staand feitje voor de recordboeken, maar staat ook symbool voor het nieuwe voetbal.Gezien het uitstekende beleid, de groei van de kerngezonde club, de wijze waarop de coronacrisis is doorstaan en de sportieve prestaties in de laatste tien jaar, blijft Bayern München de voorbeeldclub van Europa. Maar er is ook een keerzijde die tot enige bezinning zou moeten leiden.